علی واعظ
۱۰:۱۳ - سه شنبه ۱۳۹۲/۰۵/۲۲

ترجمه اختصاصی صاحب نیوز

موانع خروج از تحریم ها

از انقلاب ۱۳۵۷ (۱۹۷۹) تا کنون، ایالات متحده آمریکا همواره به دلایل مختلف تحریم های چند لایه ای علیه ایران اعمال کرده است…

مترجم: پریا بخشی

از انقلاب 1357 (1979) تا کنون، ایالات متحده آمریکا همواره به دلایل مختلف تحریم های چند لایه ای علیه ایران اعمال کرده است. هم اکنون تهران نیز در راس تمامی قردادها و مذاکرات سیاسی خود درخصوص برنامه هسته ای جنجالی اش خواستار رفع این تحریم هاست. اما برداشتن تحریم ها اغلب دشوارتر از اعمال تحریم هاست چراکه به پارامترهای مختلفی وابسته است از قبیل  نوع تحریم، علل وجودی تحریم وهمچنین شیوه اعمال آن.

تحریم های اعمال شده از طرف ایالات متحده آمریکا از چه نوعی می باشند؟

در ایالات متحده تحریم ها ابزار سیاسی 6 رییس جمهور در برخورد با ایران بوده اند. از انقلاب 1979 تا کنون، کاخ سفید 16 دستورالعمل اجرایی را صادر کرده و کنگره نیز 9 ماده قانون را به تصویب رسانده است تا  در 4 موج تحریم های جزایی علیه ایران را اجرا نمایند.

اولین موج تحریم های آمریکا علیه ایران از 1979 تا 1995 پاسخی بود به بحران گروگانگیری در سفارت آمریکا و حمایت تهران از گروه های افراطی در منطقه.

هدف از دومین موج تحریم ها، از 1995 تا 2006، تضعیف جمهوری اسلامی بود که با هدف قرار دادن صنایع نفت و گاز ایران وایجاد ممنوعیت استفاده از تکنولوژی موشکی و هسته ای آغازشد. این موج از تحریم های ایالات متحده، همچنین شامل آن دسته از شرکت هایی هم می شد که در کشورهایی غیر از ایران قرار داشتند ولی  در بخش انرژی ایران سرمایه گذاری می کردند. این عمل حرکتی بود برای وادار کردن متحدین آمریکا برای اتخاذ موضعی یکپارچه علیه ایران.

موج سوم تحریم ها، از 2006 تا 2010، عمدتا بدلیل نگرانی های موجود در رابطه با جاه طلبی های هسته ای ایران به وجود آمد. البته نقض حقوق بشر از سوی ایران از دیگر عواملی بود که به تحریم ها دامن زد. تحریم ها تقریبا تمام نقاط کلیدی در اقتصاد ایران را هدف قراردادند.

آخرین موج تحریم ها که از سال 2010 شروع شدند سخت ترین و شدیدترین محدودیت ها یی را شامل می شوند که تا کنون ایالات متحده بر هیچ کشوری جز ایران اعمال نکرده است. هدف از این تحریم ها فشار آوردن بر بانک مرکزی و توانایی اش در بازگرداندن درآمدهای نفتی و بخش های دیگری چون حمل و نقل، بیمه، صنعت و اقتصاد بود.

دو موج اول تحریم ها به صورت یک جانبه توسط واشنگتن بر ایران تحمیل شدند. اما دو مورد آخر شامل تمهیداتی از جانب متحدین آمریکا و سازمان ملل نیز می شد که مجموعا تحریم های همه جانبه جهانی را علیه ایران به اجرا در آوردند.

ایالات متحده برای برداشتن تحریم ها چه باید بکند؟

ضوابط قانونی برای برداشتن تحریم ها بسیار سخت است . رییس جمهور قدرت لغو آن دسته از قوانین اجرایی را که سال ها بر ایران تحمیل شده اند دارد. اما تقریبا حدود60 درصد این تحریم ها به عنوان قانون در کنگره آمریکا به تصویب رسیده اند و این حکایت از ان دارد که اصلاح و یا فسخ تحریم ها از حوزه اختیارات رییس جمهور خارج است و کنگره نیز باید وارد عمل شود.

به عنوان مثال، قوانین اجرایی ای که تجارت ایالات متحده با ایران را با استناد به قوانین اجرایی 12957، 12959 و 13059 قدغن کردند زمانی در کنگره تصویب شدند که “قانون حمایت از آزادی در ایران” ( 2006) و “قانون تحریم های همه جانبه ایران، مسوولیت پذیری و منع سرمایه گذاری” ( 2010) در کنگره تدوین و تصویب گردیدند. به طور مشابه، تحریم هایی علیه بخش انرژی و پتروشیمی ایران با استناد به قانون اجرایی 13590 و ناقضین حقوق بشر به استناد قانون اجرایی 13606همگی  در سال 2012 و درزمانی تدوین شدند که قوانین “کاهش تهدیدات ایران” و “حقوق بشر سوریه” به تصویب رسیدند.

البته نباید فراموش شود که رییس جمهور هنوز هم می تواند از قدرت خود استفاده کرده وبرخی کشورها و افراد خاص را از تحریم ­ها معاف کند. او همینطور قادر است که در تبیین مصادیق تخلف و تخطی و همچنین به اجرا در آوردن مجازات­ ها انعطاف و نرمش بیشتری به خرج دهد. دولت های بوش و کلینتون گزینه آخر یعنی نرمش در به اجرا در آوردن تحریم­ ها را برگزیدند و هیچ گاه هیچ کشوری را متهم به تخطی از تحریم های ایالات متحده نکردند چرا که این کار ممکن بود به تیرگی روابط با متحدین آمریکا بیانجامد.

ایران برای برداشته شدن تحریم ها چه باید بکند؟

تحریم ها آن چنان وسیع و درهم پیچیده شده اند که  پیدا کردن چاره ای مناسب برای برداشتن و فسخشان ایالات متحده را با بحران سختی مواجه خواهد کرد؛ مگر اینکه ایران تصمیم بگیرد که درجهت عکس خط مشی داخلی و خارجی خود حرکت کند. البته دوباره باید به این موضوع اشاره کرد که رییس جمهور به خاطر قدرت وسیع خود قادر است که به صورت یک طرفه تحریم ها و دیگر اقدامات جزایی را علیه ایران اعمال کند.

قوانین اجرایی 16 گانه و همچنین قوانین 9 گانه کنگره به موضوع هسته ای  ایران مرتبط نیستند. در واقع،  بیش از 80 درصد تحریم ها به خط مشی وسیع داخلی و خارجی ایران مرتبط است. همانطور که مشخص است ماهیت متفاوت این تحریم ها باعث شده است که همه  آن­ها از ضوابط یکسانی برای لغوشدن و ابطال برخوردار نباشند.

در خصوص موضوع تروریسم

بازگشت روابط تجاری ایران-آمریکا به حالت عادی مستلزم این است که ایالات متحده نام ایران را از لیست کشورهای حمایت کننده تروریسم بردارد و این در حالیست که نام ایران از بدو ایجاد این لیست یعنی درسال 1980 در این لیست وجود داشته است.انجام این تقاضاها بسیار دشوار است. تهران باید روابط خود را با حزب الله و برخی جریان های خشونت طلب دیگرنیز قطع کند.

تهران همچنین باید ضمانت داده و مدارک مستدلی اراﺌه نماید که دیگراز تروریسم بین الملل و گروههای افراطی حمایت نمی کند. سپس کاخ سفید باید وارد عمل شده و به کنگره اطمینان دهد که ایران به مدت حداقل شش ماه از هیچ عمل تروریستی حمایت نکرده است. کنگره می تواند جلوی حذف نام ایران از لیست سیاه را بگیرد (از طریق اجماع)، که این عمل نیز در جای خود می تواند توسط رییس جمهور وتو شود. اگرچه کنگره هم توانایی آن را دارد که با دو سوم آراء، این وتو را لغو کند.

در خصوص حقوق بشر

 خاتمه دادن به تحریم های اعمال شده علیه ایران به دلیل نقض حقوق بشر که طبق “قانون تحریم همه جانبه ایران، مسوولیت پذیری و منع سرمایه گذاری”  صورت گرفته است، ایران را وا می دارد که گام هایی در این زمینه بردارد که عبارتند از:

– آزادی بی قید و شرط تمام زندانیان سیاسی

– بررسی و رسیدگی شفاف قتل ها، بازداشت ها و تعرض های علیه معترضین بعد از انتخابات جنجال برانگیز ریاست جمهوری سال 2009

– خاتمه دادن به نقض حقوق بشر

– و ایجاد قوه قضاییه ای مستقل

در خصوص برنامه هسته ای

 ایالات متحده دستورکار مشخصی برای رفع این نوع از تحریم ها ندارد. تقاضاهای اساسی شش قدرت برجسته جهان در این رابطه عبارتند از:

– متوقف کردن غنی سازی اورانیوم  تا 20 درصد

– خنثی کردن و ترقیق ذخیره فعلی اورانیوم غنی شده تا 20 درصد

– تعطیلی تاسیسات جدید غنی سازی در کوه های فردو

– حل و فصل تمام موضوعات عقب افتاده با آژانس بین المللی انرژی اتمی

– وفاداری به تصویبات شش گانه شورای امنیت سازمان ملل که خواستار تعلیق غنی سازی اورانیوم وفعالیت های مرتبط با بازتولید آن هستند.

اما اکثر تحریم های آمریکا همواره چند هدف را دنبال می کنند. به عنوان نمونه، خاتمه یافتن اقدامات آمریکا علیه ایران که به استناد “قانون تحریم های ایران”  صورت گرفته است ایجاب می کند که: رییس جمهورآمریکا  تایید و تصدیق نماید که ایران از تلاش های خود برای طراحی، توسعه و دست یابی به سلاح های بیولوژیکی، شیمیایی و هسته ای و همچنین فناوری موشک بالستیک دست کشیده است. دیگر این که نام ایران از لیست حامیان تروریسم برداشته شده و این کشور دیگرتهدید قابل ملاحظه ای برای منافع امنیت ملی آمریکا و متحدینش نخواهد بود.

 در برداشتن تحریم ها علیه ایران، کاخ سفید با چه موانعی از سوی کنگره، لابی های سیاسی و افکار عمومی و غیره مواجه خواهد شد؟

برداشتن تحریم های ایالات متحده می تواند  به مسئله  بغرنجی تبدیل شود علی الخصوص زمانی که  بین کاخ سفید و کنگره تقابل و اختلاف آرا وجود داشته باشد. همانطور که می دانیم برخی قانون گذاران علاقه کمتری به حل و فصل دیپلماتیک نشان می دهند و یا از کارآمدی و امکان پذیری آن مطمئن نیستند. به همین دلیل، نظرات متحدین آمریکا در تغییر نظرات این دسته از قانون گذاران تاثیری نخواهد داشت. برخی دیگر نیز خواستار تشدید تحریم ها هستند.

با در نظر گرفتن واقعیات اقتصادی و ملاحظات تجاری موجود، کاهش تحریم ها ممکن است به خودی خود بر روی تجارت بین المللی با ایران تاثیری نگذاشته یا آن را افزایش ندهد. تحریم ها الگوهای مصرف وتجاری را آن چنان تغییر داده اند که تغییراین الگوها ممکن است به سختی انجام پذیرد. چراکه ترس از موقتی بودن رفع تحریم ها و داﺌمی نبودنشان از عواملی است که مانع می شود برخی شرکت ها و کشور هایی که سال ها از ایران دوری جسته اند در برقراری مجدد روابط خود با ایران اشتیاق نشان دهند. برقراری مجدد این روابط مستلزم آن است که این کشورها و شرکت ها اطمینان حاصل کنند که لغو تحریم ها دایمی ست.
تعلیق کوتاه مدت تحریم ها یکی از راه حل های قابل توجه دیپلماتیک خواهد بود چرا که فرصتی برای طرفین فراهم می آورد تا بتوانند دوباره به یکدیگر اعتماد کنند و حامیان سیاسی ای برای خود بیابند. یکی از اصلی ترین اولویت های ایران خلاصی از تحریم هاست تا بتواند نفت بیشتری  صادرکند چرا که درآمدهای عایده از صادرات نفت 80 درصد درآمدهای حاصله از صادرات ایران را به خود اختصاص داده است. اما در زمان تعلیق کوتاه مدت، صنعت بین المللی نفت ممکن است ، آن گونه که انتظار می رود، در برقراری مجدد روابط و قراردادها شتاب نکند.
روی هم رفته، چند لایه و چند هدفه بودن تحریم­ها نه تنها تشخیص اهداف استراتژیک آن ها را مشکل می کند بلکه توانایی واشنگتن در پاسخ گویی به گام های مثبت ایران را نیزفلج می نماید. با گذشت زمان، تحریم ها، که به طور هم زمان رشد یافته و پابرجا شده اند، ابزاری می شوند برای پیشبرد مذاکرات دیپلماتیک (البته ابزاری نه چندان مطلوب)؛ و این یعنی استفاده از اره برقی در جایی که باید از چاقوی ظریف جراحی استفاده شود.

آیا ایالات متحده  تحریم های گوناگون تحمیل شده برایران را به همین شیوه لغو خواهد کرد؟
زمان بندی و شیوه لغو تحریم ها قطعا متفاوت خواهد بود. تحریم های حساس سیاسی ای که به علت نقض حقوق بشر در ایران و حمایت ایران از گروه های نظامی وضع شده اند به احتمال زیاد در آینده نزدیک برداشته نخواهند شد. از نظر سیاست گذاران غربی، محدودیت های نفتی و معاملات مالی اساسی ترین بخش تحریم ها را تشکیل می دهند که برای تعلیقشان نه واشنگتن گامی برخواهد داشت ونه اتحادیه اروپا؛ مگر اینکه ایران مدرک قابل استنادی دال برعقب نشینی خود در خصوص پرونده هسته ای نشان دهد.

اما تعلیق تحریم ها نیز کار آسانی نیست. به عنوان مثال، برای اینکه ایران بتواند دوباره صادرات نفت خود را از سر گیرد به اجازه توأمان رییس جمهور و کنگره در موارد زیر نیاز دارد:

– ابطال قانون اجرایی 13622

– استفاده از قدرت شورای امنیت برای صدور مجوز به دیگر کشورها به منظورافزایش خرید نفت از ایران با استناد به “قانون جواز دفاع ملی”

  – صدور مجوز برای معاملات مالی با بخش های انرژی، کشتی رانی و بنادرایران که طبق “قانون آزادی ایران و منع گسترش سلاح های هسته ای” مصوب 2012نهادهایی اعلام شده اند که گسترش و انتشارشان نگرانی و دغدغه ایجاد می کند.

– تعلیق تحریم های ناشی از “قانون کاهش تهدیدات ایران” و “قانون آزادی ایران و منع گسترش سلاح های هسته ای” به منظور صدور مجوز بیمه مجدد برای کشتی های نفت کش ایران.

– لغو ممنوعیت بازگشت درآمدهای عاید از نفت که بر اثر “قانون کاهش تهدیدات ایران” علیه ایران اعمال شده است .

برای این که هر یک از موارد فوق به قوت خود باقی بمانند، باید هر120 روز یا 180 روز تمدید شوند.

تقریبا همه شرکت های مهم انرژی و کشتی رانی در ایران به دو دلیل ذیل در لیست سیاه وزارت خزانه داری آمریکا قرارگرفته اند  یا به عنوان نهادهای حامی تروریسم (با استناد به قانون اجرایی 13224): یا به دلیل دخالت داشتن در تکثیر و انتشار سلاح های کشتار جمعی بنا به قانون اجرایی 13382. در نتیجه،  شرکت های خارجی هیچ گونه تمایلی به ایجاد ارتباط با این شرکت ها نشان نمی دهند مگر اینکه نام آنها از لیست سیاه خارج شود.

تنها گزینه باقی مانده، تعلیق تحریم های دیگری می باشد که رفاه اقتصادی ایران را به طور چشمگیری تحت تاثیر قرارداده اند. ایالات متحده می تواند صادرات و واردات اقلام و اجناس خاصی را که درآمدزایی دارند یا به بخش صنعتی ایران کمک می کنند آزاد کند. در مذاکرات  فوریه و آوریل  2013 در آلماآتی قزاقستان ، گروه 1+5 (که شامل قدرت هایی چون ایالات متحده، بریتانیا، چین، فرانسه،آلمان و روسیه است) مسیر مشابهی را در پی گرفت. اما پیشنهاد آن ها مبنی بر رفع تحریم ها در خصوص فروش مواد پتروشیمی و تجارت طلا  با امتیازات مطالبه شده از ایران متناسب نبود.

با در نظرگرفتن این دشواری ها، ممکن است گزینه دیگر ایالات متحده تمرکز بیشتر بر تحریم های اروپا باشد، چرا که این تحریم ها  از انعطاف پذیری بیشتری برخوردارند و قانون­های موجود برای ابطالشان پیچیده و دست و پاگیر نیست. فسخ این تحریم ها نیازمند اجماع 28 کشور عضو اتحادیه اروپاست. در حال حاضر، بین تحریم های ایالات متحده و اروپا اشتراکات فراوانی وجود دارد به گونه ای که لغو یک جانبه تحریم ها از سوی اروپا تاثیر چندانی بر بهبود اوضاع نخواهد داشت.
انتظار می رود که رایزنی های دیپلماتیک، دوباره در پاییز از سر گرفته شوند. در آن هنگام، چالش شش قدرت برجسته جهان تهیه و تدارک بسته ای خواهد بود که حذف برخی تحریم ها را در پی خواهد داشت؛ تحریم هایی  که لغوشان از لحاظ سیاسی و قانونی قابل دست یابی باشد و همچنین پاسخگوی نیازها و دغدغه های ایران. در آن زمان، چالش پیش روی دولت جدید ایران(دولت یازدهم) یافتن پاسخی صحیح ومتناسب خواهد بود.

منبع: آسیا تایمز