سه شنبه ۰۴ آذر ۱۳۹۳
آخرین اخبار
Print
۰۲:۳۴ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۴ | گزارش به سر‌دبیر
احمد کمال
سرویس: اجتماعی,

 دانشگاه آزاد: آسیب شناسی بخش خصوصی در دانشگاه   

با آغاز به كار دانشگاه آزاد و پس از آن مؤسسات آموزش عالي غير انتفاعي، تجربه‌ي سپردن آموزش به بخش خصوصي در آموزش عالي كشور رخ داد. بازنگري و بررسي مزايا و معايب و آسيب‌هاي اين تجربه احساس مي‌شود...

.

صاحب نیوز، سرویس اجتماعی: دکتر احمد کمال، مدرس دانشگاه و از اساتید دردآشنایی است که تواضع ایشان را درسرتاسر این مقاله می توان یافت. مقاله پیش رو هرچند درد امروز بسیاری از فضاهای آموزشی کشور است اما ایشان مرتب نگران بود که نکند خواننده دچار بدفهمی شود و به دانشجویان دانشگاه آزاد بربخورد. چیزی که هدف این مقاله نبود.

***

احمد کمال- با آغاز به کار دانشگاه آزاد و پس از آن مؤسسات آموزش عالی غیر انتفاعی، تجربه‌ی سپردن آموزش به بخش خصوصی در آموزش عالی کشور رخ داد. پس از گذشت نزدیک به سه دهه از این تحول، نیاز به بازنگری و بررسی مزایا و معایب و آسیب‌های این تجربه احساس می‌شود. به خصوص آنکه کاهش جمعیت مخاطب این مؤسسات فرصتی را فراهم می‌کند که مؤلفه‌ی کیفیت آموزشی مورد توجه بیشتری قرار گیرد.

تفاوت قابل توجه حضور بخش خصوصی در آموزش عالی در کشور ما و جوامع توسعه یافته، اختلاف در منبع درآمد و موتور محرکه‌ی جوامع دانشگاهی است.

در شرایطی که در ایران تقاضای روز افزون برای حضور در آموزش عالی به خصوص در سال های پایانی دهه‌ی هفتاد و در دهه‌ی هشتاد وجود داشت، این مؤسسات برای ادامه‌ی فعالیت تنها نیاز به گسترش فضای فیزیکی را در خود لازم می‌دیدند و هیچگاه کاهش کیفیت آموزشی را سد راه خود نمی‌دانستند. لذا پذیرای هر سطح دانشجو بودند.

لیکن در جوامع توسعه یافته، آنچه موجب رشد علمی دانشگاه است، عمدتاً ارتباط با صنعت و فن‌آوری برای تبدیل علم به ثروت است و این موضوع تنها با جذب اساتید و دانشجویان نخبه روی می‌دهد.

شاید بتوان مهمترین نقش دانشگاه‌های آزاد و غیر دولتی را کاستن از فشار تقاضای ورود به دانشگاه دانست. سال هایی که تعداد متقاضیان ورود به دانشگاه به مرز دومیلیون نفر نزدیک می‌شد، کمتر از ده درصد متقاضیان امکان ادامه‌ی تحصیل در دانشگاه های دولتی را داشتند. فرصت تحصیل در دانشگاه آزاد و مؤسسات غیر دولتی عطش تحصیلات دانشگاهی را در نسل جوان این‌ سال‌ها فرو نشاند.

مزیت فوق، کارشناسان و مسئولین کشور را از آسیب‌شناسی و توجه به مسائل و مشکلات مؤسسات غیر دولتی آموزش عالی باز داشته‌ است. عامل بیشتر معضلات و مشکلات این بخش از آموزش عالی، نقش قابل توجه انتفاع مالی گردانندگان آن می‌باشد.

گسترش کمی مؤسسات آموزش عالی غیر انتفاعی به خصوص دانشگاه آزاد در شهرهای با جمعیت کم موجب تغییرات فرهنگی در این جوامع شده است. شهرهای با جمعیت کم که پذیرای دانشجویان دیگر شهرها در مقیاس زیاد بوده است به سرعت تحت تأثیر تغییرات فرهنگی دانشجویان ورودی شده است. به عنوان یک مصداق می‌توان به مشاغل خدماتی اشاره نمود که برای تأمین نیازهای کوتاه مدت دانشگاه، جایگزین مشاغل تولید ساکنان این شهرها شده است.

البته بسیاری از این مراکز با اصرار مسئولان محلی و با این تصور که وجود دانشگاه به معنی وجود امکانات محلی بیشتر است در شهرهای کوچک آغاز به کار نموده‌اند. بدون آنکه مسببان این مسئله به زوایای پنهان تأسیس دانشگاه دراین شهرها توجه کافی داشته باشند. ضمن اینکه اکنون با کاهش جمعیت متقاضیان ورود به دانشگاه، بسیاری از این مؤسسات به تعطیلی کشیده خواهد شد و تنها بازمانده‌ی آنها، ساختمان‌هایی با کاربری بلا استفاده خواهد بود.

نکته‌ی منفی دیگری که گسترش کمی این دانشگاه‌ها در پی داشته است، توجه ناکافی به کیفیت آموزش و عدم تحقق حداقل‌های آموزشی در این زمینه است. به دلیل کمبود مدرسین با سابقه و متخصص و همچنین هزینه‌بر بودن استفاده از چنین اساتیدی، مسئله‌ی آموزش عالی در بسیاری از این دانشگاه‌ها به اساتیدی سپرده شد که اغلب بدون هیچ‌گونه سبقه‌ی آموزشی بوده‌اند. نبود تجربه‌ی آموزشی در اساتید و همچنین عدم نظارت کافی و در نتیجه آموزش ناقص، موجب گردید که فارغ‌التحصیلان این‌ مؤسسات در برخی موارد، آموزش متناسب با عنوان مدرک اخذ شده را نبینند و به اصطلاح فارغ‌التحصیلانی بی سواد تحویل جامعه شود.

به علاوه، موضوع انتفاع مالی موجب گردید که حتی در مراکز آموزشی بزرگ نیز، حضور اساتید حق‌التدریس نسبت به اساتید هیئت علمی پررنگ‌تر باشد. این موضوع خود موجب مخاطرت عدیده و شایعی می‌گردد که به آموزش عالی کشور صدماتی وارد نموده است. حق‌الزحمه‌ی پایین اساتید حق‌التدریس و کم‌رنگ بودن وفاداری شغلی این قشر موجب فراهم آمدن زمینه‌ی سوء استفاده از موقعیت می‌گردد. لذاست که شایعات مربوط به کسب نمره در ازای دریافت هدیه در این مراکز بسیار شنیده می‌شود. در کنار اینکه ضعیف‌ بودن وفاداری سازمانی موجب می‌گردد که اساتید حق‌التدریس کمتر دغدغه‌ی آموزش و ارزیابی صحیح دانشجویان را داشته باشند و در بسیاری از مواقع مباحث درسی را مطابق سرفصل آموزشی به پایان نرسانند. هر چند چنین فرصت‌طلبی در هر فردی ممکن الوقوع است، اما زمینه‌ی آن در اساتید حق‌التدریس به دلایل گفته شده بیشتر فراهم می‌آید.

نکات گفته شده فوق، تنها در مصادیق اندکی در چنین مجموعه‌هایی رخ‌ می‌دهد و به هیچ وجه استقراء به عموم ندارد. لیکن ساختار آموزش عالی خصوصی در کشور ما موجب رشد این نقاط ضعف می‌گردد.

موضوع پر اهمیت دیگر در این حوزه، مباحث فرهنگی است. هر چند توجه به چنین مباحثی در دانشگاه‌های دولتی نیز آن چنان که باید مورد توجه قرار نمی‌گیرد، در دانشگاه‌های آزاد و غیر دولتی بسیار کمرنگ‌تر شده است.

آسیب شایع در برنامه‌های فرهنگی بخش دولتی، عدم مدیریت صحیح بودجه‌های فرهنگی و برگزاری برنامه‌های کم محتواو همراه با ظاهرسازی است. لیکن در مؤسسات خصوصی، عدم اختصاص بودجه‌های فرهنگی و در سایه قرار گرفتن فرهنگ در مباحث آموزشی موجب آسیب می‌باشد. با کوچک‌تر شدن سازمان‌ها این بی توجهی بیشتر می‌گردد و این موضوع به لاابالی گری در این مؤسسات دامن زده است.

عدم توجه کافی به حجاب اسلامی، کم توجهی به نماز، ارتباط ها و اختلاط های نامناسب در محیط آموزشی، عدم توجه به آگاهی و بصیرت سیاسی و… مصادیق بارزی است که در بسیاری مراکز آموزشی قابل مشاهده است.

نظارت وزارت علوم بر دانشگاه‌های غیر انتفاعی تا حدودی محدودیت‌هایی را برای راه‌اندازی رشته‌ها ایجاد نموده است. ولی در دانشگاه آزاد، بدون توجه به نیاز جامعه و تنها بر مبنای ابداع روش‌های جلب دانشجو، اجازه‌ی راه‌اندازی رشته‌های جدید و با ظرفیت‌های بالا به واحدهای تابع داده شده است. این مسئله به خصوص در مقاطع تحصیلات تکمیلی که اکنون متقضیان بیشتری را نسبت به مقاطع پایین‌تر دارد بسیار شایع است.

البته افزایش کمیت دانشجویان به عنوان یکی از موفقیت‌های مدیران همواره مورد تحسین قرار گرفته است. به شرط آنکه در جامعه موقعیت‌های شغلی متناسب وجود داشته باشد. بسیاری از این فارغ‌التحصیلان با حضور در مشاغلی که شأن خود را بالاتر از آن می‌بینند دچار سرخوردگی و یأس می‌شود و بالتبع جامعه‌ی آینده دچار رکود و رخوت خواهد شد.

مطالب فوق تنها مصادیق و برخی نتایج ظاهری حضور بخش خصوصی در آموزش عالی کشور است. ریشه‌یابی مشکلات و یافتن راه‌ حل این آسیب‌ها و دیگر موارد ذکر نشده‌ی احتمالی نیاز به بررسی موشکافانه کارشناسان و اساتید حوزه آموزش دارد.

برچسب‌ها: , , , , ,

این مطلب را به اشتراک بگذارید:
balatarin cloob Donbaler viwio Donbaleh Twitter Facebook Google Buzz Google Bookmarks Digg yahoo Technorati delicious

مطالب مرتبط


به نظر شما مقصر اصلی آلودگی هوای شهر اصفهان کیست؟

نمایش نتیجه

بارگذاری ... بارگذاری ...