یکشنبه 30 شهریور 1393
آخرین اخبار
Print
02:34 - 2013/10/06 | گزارش به سر‌دبیر
احمد کمال
سرویس: اجتماعی,

 دانشگاه آزاد: آسیب شناسی بخش خصوصی در دانشگاه   

با آغاز به كار دانشگاه آزاد و پس از آن مؤسسات آموزش عالي غير انتفاعي، تجربه‌ي سپردن آموزش به بخش خصوصي در آموزش عالي كشور رخ داد. بازنگري و بررسي مزايا و معايب و آسيب‌هاي اين تجربه احساس مي‌شود...

.

صاحب نیوز، سرویس اجتماعی: دکتر احمد کمال، مدرس دانشگاه و از اساتید دردآشنایی است که تواضع ایشان را درسرتاسر این مقاله می توان یافت. مقاله پیش رو هرچند درد امروز بسیاری از فضاهای آموزشی کشور است اما ایشان مرتب نگران بود که نکند خواننده دچار بدفهمی شود و به دانشجویان دانشگاه آزاد بربخورد. چیزی که هدف این مقاله نبود.

***

احمد کمال- با آغاز به كار دانشگاه آزاد و پس از آن مؤسسات آموزش عالي غير انتفاعي، تجربه‌ي سپردن آموزش به بخش خصوصي در آموزش عالي كشور رخ داد. پس از گذشت نزديك به سه دهه از اين تحول، نياز به بازنگري و بررسي مزايا و معايب و آسيب‌هاي اين تجربه احساس مي‌شود. به خصوص آنكه كاهش جمعيت مخاطب اين مؤسسات فرصتي را فراهم مي‌كند كه مؤلفه‌ي كيفيت آموزشي مورد توجه بيشتري قرار گيرد.

تفاوت قابل توجه حضور بخش خصوصي در آموزش عالي در كشور ما و جوامع توسعه يافته، اختلاف در منبع درآمد و موتور محركه‌ي جوامع دانشگاهي است.

در شرايطي كه در ايران تقاضاي روز افزون براي حضور در آموزش عالي به خصوص در سال هاي پاياني دهه‌ي هفتاد و در دهه‌ي هشتاد وجود داشت، اين مؤسسات براي ادامه‌ي فعاليت تنها نياز به گسترش فضاي فيزيكي را در خود لازم مي‌ديدند و هيچگاه كاهش كيفيت آموزشي را سد راه خود نمي‌دانستند. لذا پذيراي هر سطح دانشجو بودند.

ليكن در جوامع توسعه يافته، آنچه موجب رشد علمي دانشگاه است، عمدتاً ارتباط با صنعت و فن‌آوري براي تبديل علم به ثروت است و اين موضوع تنها با جذب اساتيد و دانشجويان نخبه روي مي‌دهد.

شايد بتوان مهمترين نقش دانشگاه‌هاي آزاد و غير دولتي را كاستن از فشار تقاضاي ورود به دانشگاه دانست. سال هايي كه تعداد متقاضيان ورود به دانشگاه به مرز دوميليون نفر نزديك مي‌شد، كمتر از ده درصد متقاضيان امكان ادامه‌ي تحصيل در دانشگاه هاي دولتي را داشتند. فرصت تحصيل در دانشگاه آزاد و مؤسسات غير دولتي عطش تحصيلات دانشگاهي را در نسل جوان اين‌ سال‌ها فرو نشاند.

مزيت فوق، كارشناسان و مسئولين كشور را از آسيب‌شناسي و توجه به مسائل و مشكلات مؤسسات غير دولتي آموزش عالي باز داشته‌ است. عامل بيشتر معضلات و مشكلات اين بخش از آموزش عالي، نقش قابل توجه انتفاع مالي گردانندگان آن مي‌باشد.

گسترش كمي مؤسسات آموزش عالي غير انتفاعي به خصوص دانشگاه آزاد در شهرهاي با جمعيت كم موجب تغييرات فرهنگي در اين جوامع شده است. شهرهاي با جمعيت كم كه پذيراي دانشجويان ديگر شهرها در مقياس زياد بوده است به سرعت تحت تأثير تغييرات فرهنگي دانشجويان ورودي شده است. به عنوان يك مصداق مي‌توان به مشاغل خدماتي اشاره نمود که براي تأمين نيازهاي كوتاه مدت دانشگاه، جايگزين مشاغل توليد ساكنان اين شهرها شده است.

البته بسياري از اين مراكز با اصرار مسئولان محلي و با اين تصور كه وجود دانشگاه به معني وجود امكانات محلي بيشتر است در شهرهاي كوچك آغاز به كار نموده‌اند. بدون آنكه مسببان اين مسئله به زواياي پنهان تأسيس دانشگاه دراين شهرها توجه كافي داشته باشند. ضمن اينكه اكنون با كاهش جمعيت متقاضيان ورود به دانشگاه، بسياري از اين مؤسسات به تعطيلي كشيده خواهد شد و تنها بازمانده‌ي آنها، ساختمان‌هايي با كاربري بلا استفاده خواهد بود.

نكته‌ي منفي ديگري كه گسترش كمي اين دانشگاه‌ها در پي داشته است، توجه ناكافي به كيفيت آموزش و عدم تحقق حداقل‌هاي آموزشي در اين زمينه است. به دليل كمبود مدرسين با سابقه و متخصص و همچنين هزينه‌بر بودن استفاده از چنين اساتيدي، مسئله‌ي آموزش عالي در بسياري از اين دانشگاه‌ها به اساتيدي سپرده شد كه اغلب بدون هيچ‌گونه سبقه‌ي آموزشي بوده‌اند. نبود تجربه‌ي آموزشي در اساتيد و همچنين عدم نظارت كافي و در نتيجه آموزش ناقص، موجب گرديد كه فارغ‌التحصيلان اين‌ مؤسسات در برخي موارد، آموزش متناسب با عنوان مدرك اخذ شده را نبينند و به اصطلاح فارغ‌التحصيلاني بي سواد تحويل جامعه شود.

به علاوه، موضوع انتفاع مالي موجب گرديد كه حتي در مراكز آموزشي بزرگ نيز، حضور اساتيد حق‌التدريس نسبت به اساتيد هيئت علمي پررنگ‌تر باشد. اين موضوع خود موجب مخاطرت عديده و شايعي مي‌گردد كه به آموزش عالي كشور صدماتي وارد نموده است. حق‌الزحمه‌ي پايين اساتيد حق‌التدريس و كم‌رنگ بودن وفاداري شغلي اين قشر موجب فراهم آمدن زمينه‌ي سوء استفاده از موقعيت مي‌گردد. لذاست كه شايعات مربوط به كسب نمره در ازاي دريافت هديه در اين مراكز بسيار شنيده مي‌شود. در كنار اينكه ضعیف‌ بودن وفاداري سازماني موجب مي‌گردد كه اساتيد حق‌التدريس كمتر دغدغه‌ي آموزش و ارزيابي صحيح دانشجويان را داشته باشند و در بسياري از مواقع مباحث درسي را مطابق سرفصل آموزشي به پايان نرسانند. هر چند چنين فرصت‌طلبي در هر فردي ممكن الوقوع است، اما زمينه‌ي آن در اساتيد حق‌التدريس به دلايل گفته شده بيشتر فراهم مي‌آيد.

نكات گفته شده فوق، تنها در مصاديق اندكي در چنين مجموعه‌هايي رخ‌ مي‌دهد و به هيچ وجه استقراء به عموم ندارد. ليكن ساختار آموزش عالي خصوصي در كشور ما موجب رشد اين نقاط ضعف مي‌گردد.

موضوع پر اهميت ديگر در اين حوزه، مباحث فرهنگي است. هر چند توجه به چنين مباحثي در دانشگاه‌هاي دولتي نيز آن چنان كه بايد مورد توجه قرار نمي‌گيرد، در دانشگاه‌هاي آزاد و غير دولتي بسيار كمرنگ‌تر شده است.

آسيب شايع در برنامه‌هاي فرهنگي بخش دولتي، عدم مديريت صحيح بودجه‌هاي فرهنگي و برگزاري برنامه‌هاي كم محتواو همراه با ظاهرسازي است. ليكن در مؤسسات خصوصي، عدم اختصاص بودجه‌هاي فرهنگي و در سايه قرار گرفتن فرهنگ در مباحث آموزشي موجب آسيب مي‌باشد. با كوچك‌تر شدن سازمان‌ها اين بي توجهي بيشتر مي‌گردد و اين موضوع به لاابالي گري در اين مؤسسات دامن زده است.

عدم توجه كافي به حجاب اسلامي، كم توجهي به نماز، ارتباط ها و اختلاط هاي نامناسب در محيط آموزشي، عدم توجه به آگاهي و بصيرت سياسي و… مصاديق بارزي است كه در بسياري مراكز آموزشي قابل مشاهده است.

نظارت وزارت علوم بر دانشگاه‌هاي غير انتفاعي تا حدودي محدوديت‌هايي را براي راه‌اندازي رشته‌ها ايجاد نموده است. ولي در دانشگاه آزاد، بدون توجه به نياز جامعه و تنها بر مبناي ابداع روش‌هاي جلب دانشجو، اجازه‌ي راه‌اندازی رشته‌هاي جديد و با ظرفيت‌هاي بالا به واحدهاي تابع داده شده است. اين مسئله به خصوص در مقاطع تحصيلات تكميلي كه اكنون متقضيان بيشتري را نسبت به مقاطع پايين‌تر دارد بسيار شايع است.

البته افزايش كميت دانشجويان به عنوان يكي از موفقيت‌هاي مديران همواره مورد تحسين قرار گرفته است. به شرط آنكه در جامعه موقعيت‌هاي شغلي متناسب وجود داشته باشد. بسياري از اين فارغ‌التحصيلان با حضور در مشاغلي كه شأن خود را بالاتر از آن مي‌بينند دچار سرخوردگي و يأس مي‌شود و بالتبع جامعه‌ي آينده دچار ركود و رخوت خواهد شد.

مطالب فوق تنها مصاديق و برخي نتايج ظاهري حضور بخش خصوصي در آموزش عالي كشور است. ريشه‌يابي مشكلات و يافتن راه‌ حل اين آسيب‌ها و ديگر موارد ذكر نشده‌ي احتمالي نياز به بررسي موشكافانه كارشناسان و اساتيد حوزه آموزش دارد.

برچسب‌ها: , , , , ,

این مطلب را به اشتراک بگذارید:
balatarin cloob Donbaler viwio Donbaleh Twitter Facebook Google Buzz Google Bookmarks Digg yahoo Technorati delicious

مطالب مرتبط


نظر شما در مورد کیفیت لوازم التحریر ساخت داخل چیست؟

نمایش نتیجه

Loading ... Loading ...