2414070
۱۳:۲۹ - شنبه ۱۳۹۶/۱۲/۵

به بهانه روز جهانی زبان مادری؛

زبان و گویش هویت ماست/ زبان محلی آران و بیدگل را پاس بداریم

تلاش‌های نظری عباس علیجانزاده برای نگاه‌داشت «زبان محلی آران و بیدگل» ارزشمند است، اما نیک می‌دانیم به تدریج این زبان به فراموشی سپرده شده است یا حداکثر در محاورات کهن سالان دیده می‌شود.

صاحب نیوزحسین سعدآبادی/ بیست و یکم فوریه، روز جهانی زبان مادری نامگذاری شده است. احترام به زبان مادری، احترام به هویت و فرهنگ افراد است. تلاش برای حفظ تنوع فرهنگی و زبانی در جهان هدف یونسکو برای نامگذاری این روز است و شعار سال 2018 یونسکو این است: «تنوع زبانی و چندزبانی برای توسعه پایدار.»

زبان مادری در تعلیم و تربیت

درباره اهمیت زبان مادری بحث های بسیاری مطرح است، اما در پیوند با آموزش، تأکیدی روزافزون دیده می شود بر این که در برنامه های آموزشی، زبان مادری و آموزش آن، نباید فراموش شود. آن گونه که برخی از سازمان های جهانی، مانند یونسکو اعلام کرده اند در چند دهه گذشته، شمار زیادی از زبان های بومی و محلی، از بین رفته اند. نگه‌داشت زبان های منطقه ای و بومی، بر غنای فرهنگ جهانی می افزاید. در آموزش نیز، ارج گذاری به زبان مادری، می تواند به خودباوری دانش آموز کمک کند، همچنین بر پیوند میان مدرسه و زندگی بیافزاید.

مرگ زبان ها

پژوهش های دقیقی در دست نیست که چه تعداد از زبان های مادری از گنجینه فرهنگ جهانی حذف می شوند، اما تردیدی نیست که زبان های مادری به تدریج فراموش می شوند. اگر نیم نگاهی به وضعیت خود و اطرافیان خود بیاندازیم به وضوح خواهیم دید که خود و اطرافیان ما دیگر به لهجه و زبان خود صحبت نمی کنند.

تصور کنید بعد از یک نسل (زاد و ولد) آیا از آن زبان یا لهجه در خانواده ما اثری باقی خواهد ماند؟ اما باید دانست عملا در حال از دست دادن یک ثروت جهانی هستیم که گنجینه ای بی بدیل محسوب می شود. باید تلاش کنیم این فراموشی دست کم دیرتر اتفاق بیافتد. فقط کافی است زبان مادری خود را به بچه های خودمان یاد دهیم و خود نیز با افتخار به زبان مادری، حداقل در میان خانواده خود، در میان اقوام و خویشان خود، با استفاده از آن صحبت کنیم. شک نکنید که این گنجینه با همین اقدام ساده دیرتر تخریب و فراموش خواهد شد.

زبان مادری و هویت فرهنگی

رسم آموزش و پرورش در اکثر کشورهای دنیا این است که بچه ها حتما باید سه زبان بیاموزند: 1) زبان رسمی کشور، 2) زبان بین المللی (معمولا انگلیسی) و 3) زبان مادری. در واقع پاس‌داشت زبان مادری به نوعی پاسداشت هویت، تاریخ و تنوع فرهنگی است. جامعه‌شناسان مرز فراموش کردن هویت ملی و قومی را از یاد بردن زبان مادری می‌دانند. اصل 15 قانون اساسی می گوید: «‎‎زبان‏ و خط رسمی‏ و مشترک‏ مردم‏ ایران‏ فارسی‏ است‏. اسناد و مکاتبات‏ و متون‏ رسمی‏ و کتب‏ درسی‏ باید با این‏ زبان‏ و خط باشد، ولی‏ استفاده‏ از زبانهای‏ محلی‏ و قومی‏ در مطبوعات‏ و رسانه‏ های‏ گروهی‏ و تدریس‏ ادبیات‏ آنها در مدارس‏، در کنار زبان‏ فارسی‏ آزاد است.»

دولت و وزارت آموزش و پرورش می توانند با استفاده از از تجربیات دیگر کشورهای جهان و نظرات کارشناسان، آموزش زبان مادری و آموزش به زبان مادری را در مدارس اجرایی کنند و با اجرای قانون اساسی، بخش مهمی از مطالبات مردم ایران را پاسخ دهند و همه ایرانیان بتوانند همزمان با فارسی، زبان مادری خود را هم آموزش ببینند.

فعالیت فرهنگی شهرداری‌ها و پاسداشت زبان کویر

بر این اساس، تحقیقات پراکنده‌ای درباره گویش آران و بیدگل صورت گرفته که مفصل‌ترین آن در زمینه دستور زبان و فرهنگ واژگان محلی، کتاب «زبان کویر» نوشته حسین علیجانزاده است. تلاش های تئوریک استاد علیجانزاده در زمینه نگاه‌داشت «زبان محلی» ارزشمند است، اما نیک می دانیم به تدریج این زبان به فراموشی سپرده شده است یا حداکثر در محاوره های کهن سالان دیده می شود.

تغییر در بنیان های فرهنگی جامعه، به تدریج اتفاق می افتد، این همان مسأله ای است که از آن غفلت شده است. اگر به تجربه های موفق جهانی نگاهی بیاندازیم متوجه می شویم، تجدد عاملی برای فراموشی اصالت و هویت تاریخی آن ها نبوده است.

امروز دیگر در دنیا به شهرداری به عنوان پیمان‌کاری بزرگ که باید برخی از فعالیت‌های عمرانی و خدماتی شهر را انجام دهد، نگریسته نمی‌شود، بلکه شهرداری موسسه‌ای مدنی و برخاسته از مردم است که وظیفه فعالیت به سمت توسعه پایدار و توسعه انسانی را بر عهده دارد. به همین دلیل است که شهرداری‌ها باید در کنار فعالیت‌های سنتی و مرسوم خود به فعالیت‌های فرهنگی، بهزیستی و زیست محیطی بپردازند. احیای «زبان محلی» از جمله طرح های بلندمدت است که می طلبد با محوریت شهرداری اندیشمندان زبان و ادب پارسی، مسئولان مربوط و تمام دغدغه مندان این حوزه صورت گیرد آیند تا چاره ای به حال این بیمارِ خفته در بستر اندیشیده شود.

انتهای پیام/ خطب شکن/ ی