parvin_etesami
۱۱:۰۴ - چهارشنبه ۱۳۹۶/۱۲/۲۳

مدرس ادبیات:

خردورزی در هیچ دوره ای کهنه نخواهد شد/ اندیشه پروین اعتصامی خواستار رشد و ارتقاء زن بود

یک مدرس ادبیات گفت: شعر پروین بر پایه خرد استوار است و برخی او را ناصر خسرو شعر معاصر می دانند و خردورزی در هیچ دوره ای کهنه نخواهد شد؛ پروین اعتصامی در حوزه زنان نگاه خاص به دانش اندوزی زنان دارد

به گزارش صاحب نیوز؛ گاهی جای تامل دارد که زنان بدانند، می توانند همچون پروین اعتصامی شهره شهر باشند و قرن ها از نبود آنها بگذرد اما راجع به حضور سبزشان در جامعه سخن گفته شود.

گاهی جای تامل دارد که زنان بدانند نقش اساسی را در آینده جامعه خود ایفا می کنند.

روز بزرگداشت پروین اعتصامی بهانه خوبی است تا با خانم دکتر لیلا شکوه فر گفتگو کنیم. وی مدرس و متخصص ادبیات زنان است. از سوابق او می توان به شانزده سال همکاری با رسانه های اصفهان و ایران اشاره کرد.

***

چرا به پروین لقب مشهورترین زن شاعر ایرانی را داده اند؟ چرا اشعار این بانو حائز اهمیت است؟

بعد از انقلاب مشروطه حضور زنان در عرصه های اجتماعی پُر رنگ تر می شود و یکی از زنان بنام در دوران پس از انقلاب مشروطه پروین اعتصامی است؛ زنی که با قلمی شیوا و توانا به بیان دیدگاه های خود می پردازد. دیدگاه هایی که بر اساس  انتقاد اجتماعی، دفاع از مظلوم و ظلم ستیزی استوار است.

پروین در ۲۵ اسفند ۱۲۸۵ شمسی در تبریز در خانواده ای فرهنگی و ادیب متولد شده و ادبیات کلاسیک ایران را خوب می شناسد. در کنار این شناخت با توجه به اینکه در خانه پدری محل رفت و آمد بزرگان فرهنگ و سیاست است، با مبانی مبارزه علیه استبداد و رنج مردم و ستم های روزگار خود به خوبی آشنا می شود و این آگاهی در شعر او خود را نشان می دهد.

شعر قوی و محتوای خردورزانه، او را در عصر خویش شهره می سازد. سعید نفیسی در باره او می گوید: «اگر در تاریخ شعر فارسی نیز بگردیم، می بینیم که تاکنون به هیچ یک از زنانی که در زبان ما شعر گفته اند این همه توجه نکرده اند و آن توجه کاملاً بجا است زیرا که قطعاً تاکنون هیچ زنی درین زبانی که این همه ترجمان های گویای بلیغ داشته است، مانند پروین یعنی به خوبی پروین شعر نگفته است.»

عبدالحسین زرین کوب در کتاب «از دفتر ایام» مطلبی با عنوان «زنی مردانه در قلمرو شعر و عرفان» دارد که در آن می نویسد: «اولین باری که نام پروین در بین فضلا و ادبای ایران شهرت می یابد بین سالهای ۱۳۰۸ تا ۱۳۱۱ شمسی همزمان با اقبال یافتن مجموعه امثال الحکم دهخداست، زیرا دهخدا در این مجموعه بعضی از ابیات وی را استفاده نموده است».

جدای قدرت کلام پروین جسارت وی در چاپ مجموعه شعرهایش در ماندگاری وی تاثیرگذار است؛ زیرا هم عصران وی شاید دارای هزاران بیت باشند اما چاپ نشدن مجموعه هایشان آنها را گمنام نگه داشته است.

آیا روحیه ظلم ستیزی و حمایت از محرومان هنوز موجب محبوبیت پروین است یا علل های دیگری هم دارد؟

– در مورد اینکه آیا شعر پروین هنوز حائز اهمیت است، باید به این نکته اشاره کنم که شعر پروین بر پایه خرد استوار است و برخی او را ناصر خسرو شعر معاصر می دانند و خردورزی در هیچ دوره ای کهنه نخواهد شد. پروین اعتصامی در حوزه زنان نگاه خاص به دانش اندوزی زنان دارد:

نور دانش را ز چشم زن نهان می‌داشتند / این ندانستن، ز پستی و گرانجانی نبود

میوه‌های دکهٔ دانش فراوان بود، لیک / بهر زن هرگز نصیبی زین فراوانی نبود

بهر زن تقلید تیه فتنه و چاه بلاست / زیرک آن زن، کو رهش این راه ظلمانی نبود

آب و رنگ از علم می‌بایست، شرط برتری / با زمرد یاره و لعل بدخشانی نبود

زمانیکه پروین وارد مدرسه آمریکایی شد و با تفکرات غربی و مسائل زنان آشنا شد چه تاثیراتی بر افکارش گذاشت؟ آیا تفاوتی اشعار قبل و بعدش دیده می شود؟

– مسلماً حضور پروین در مدرسه آمریکایی و آشنایی او با علوم روز و فعالیت زنان در اروپا بر اندیشه او تاثیرگذار بود. در این مورد توجه شما را  به خطابه وی با عنوان «زن و تاریخ» در هنگام فراغت از تحصیل در خرداد ۱۳۰۳ جلب می کنم که در آن از جهالت زنان مشرق زمین شکایت می کند و مشکلات و عدم پیشرفت شرق را از عدم التفات به تربیت زنان می داند. او معتقد است:

«مادران نومید نادان، اولاد خوشان را بی دانش بزرگ می کنند و اسباب تباهی فراهم می شود.»

اما در حالی که شکایت می کند با نگاه واقع بینانه به جامعه شرق و غرب نگاه می کند و در نقش یک فرد خودباخته وارد نمی شود، بلکه در انتهای خطابه می گوید: «آن وطن عزیزمان که مفاخره مآثر عظیمه آن زینت افزای تاریخ جهان است، ایران که تمدن قدیمیش اروپایی امروز را رهین منت و مدیون نعمت خویش دارد… اکنون باید ضعف و ملال را از خود دور کرده و تند و چالاک از این پرتگاه ها عبور کند…».

این خطابه، خطابه ای بلند است که نگاه آگاه و واقع بینانه پروین در آن به خوبی دیده می شود.

آیا این مسئله صحت دارد که اشعار پروین مردانه سرا است؟

– این نکته شایان ذکر است که بگویم اکثر محققان پروین را شاعری مردانه سرا می دانند که این درست نیست. پروین در تمام اشعارش زنی است خردگرا و احساسات زنانه اش در جای جای شعرش به ویژه وقتی به یتیمان و کودکان می پردازد به خوبی  قابل مشاهده است. متاسفانه زن صرفا به عنوان موجود صد درصد احساسی متصور می شود , مرد عقل محور، به همین دلیل اشعار پروین مردانه سرا تلقی می شود.

کسانی که بعنوان ادیب و پژوهشگر جایزه ادبی پروین اعتصامی را دریافت کرده اند، پیرو افکار این شاعر بزرگ بوده اند یا انتخاب آنها دلائل دیگری داشته است؟

– در مورد جایزه پروین، این جایزه به آثاری تعلق می گیرد که در حوزه شعر زنان تاثیرگذار و قابل اعتنا باشند و الزامی نیست که جایزه به آثاری که تقلید یا پیروی صرف از پروین داشته باشد، اعطا شود. زیرا نگاه پروین نگاهی است که خواستار رشد و ارتقاء زن است و هر اثر تحقیقی که بتواند جریان شعر زنان را یک گام به جلو براند در راستای اندیشه پروین خواهد بود.

اما اینکه آیا جایزه هایی که تاکنون اعطا شده به حق بوده یا خیر اظهار نظر نمی کنم زیرا در داوری ها حضور نداشته ام.

 آیا امروزه آثار ادبی زنان توانسته است گامی موثر در ادبیات کنونی داشته باشد؟

– مسلما نمی توان صدای ادیبانه نیمی از جمعیت ایران را در جریان ادبی ایران بی تاثیر دانست. اما نسبت به سابقه حضور بانوان در حوزه ادبیات می توان رشد، حضور و تاثیر آنها را در عرصه ادبی مثبت ارزیابی کرد. زنان امروز سعی می کنند تا در آثار ادبی خود تصویری از زن امروز با خواسته هایش و سنت هایش ترسیم کند.

در مورد تقلید از پروین نیز ما در دهه اول و دوم انقلاب شاهد تاثیر زیاد پروین بر شعر زنان هستیم اما در دهه های بعدی کمرنگ تر می شود ولی این تاثیر هنوز در بخشی از جریان شعر  قابل مشاهده است.

نقش زنان در تربیت کودکان و اینکه آنها را علاقمند به مطالعه کنند را چگونه ارزیابی می کنید؟

– همانگونه که پروین می گوید: «مادر کم دانش فرزند کم دانش پرورش خواهد داد»، پس لازم است که ابتدا مادران اهل مطالعه شوند تا جامعه اهل مطالعه شود. کودکی که مادر را در حال مطالعه ببیند ناخود آگاه اهل مطالعه خواهد شد.

مادران نقش موثری در هدایت فرزندانشان در مطالعه کردن و در مسیر درست قرار گرفتن برای زندگی دارند.

انتهای پیام/ ندای اصفهان/م.ت