صفحه اصلی » اجتماعی » چگونه مهارت «نه» گفتن را به کودک خود بیاموزیم؟

به مناسبت روز جهانی مبارزه با مواد مخدر؛

چگونه مهارت «نه» گفتن را به کودک خود بیاموزیم؟

اگر انسان از کودکی «نه» گفتن به خواسته‌ها و پیشنهادات نادرست دیگران را بیاموزد، در بسیاری از مقاطع زندگی و بزنگاه‌ها می‌تواند از گرفتار شدن به آسیب‌های اجتماعی نظیر مصرف مواد مخدر، خود را حفظ کند؛ در این مصاحبه به چگونگی آموزش مهارت نه گفتن به فرزندان در خانه پرداخته‌ایم.

تاریخ انتشار: ۱۵:۰۴ - دوشنبه ۱۴۰۰/۰۴/۷

به گزارش صاحب نیوز؛ پنجم تیرماه مصادف با روز جهانی مبارزه با مواد مخدر است. گسترش بلای خانمان سوز مواد مخدر یکی از چالش‌های جهانی است که به منظور تلاش ویژه برای مبارزه با آن یک روز به نام آن نامگذاری شده است.

یکی از دغدغه‌های حوزه مبارزه با مواد مخدر جلوگیری از ابتلای جوانان و نوجوانان به اعتیاد است. اتفاقی که طبق آمارها عمدتاً از طریق دوستان آغاز شده و به ناکجا آباد ختم می‌شود.

بسیاری از جوانان و نوجوانان مبتلا شده به مواد مخدر ناخواسته و به اصرار دیگران وارد فضای مصرف این مواد شده‌اند و اگر توانایی گفتن یک «نه» قاطع در برابر این خواسته دوستان و سایر تشویق کنندگان به مصرف مواد مخدر داشتند، هیچ گاه به اعتیاد گرفتار نشده و وابسته افیون نمی‌شدند.

مهارت «نه» گفتن یکی از توانمندی‌های فرد است که نه تنها می‌تواند او را در چنین بزنگاه‌های ابتلا به مواد مخدری نجات دهد بلکه در بسیاری از اوقات دیگر فرد را از آسیب‌های اجتماعی دیگر باز دارد. عدم کسب این مهارت سبب شده بسیاری از فرصت‌های خاص از انسان‌ها گرفته شود و در عوض گرفتاری‌های بسیاری دامن‌گیر ایشان شود.

آموزش این مهارت باید از دوران کودکی آغاز شود به همین منظور مصاحبه‌ای را با دکتر مهتاب نظری، متخصص کودکان و سخنران مهارت‌های رفتاری کودکان، را در این رابطه ترتیب داده‌ایم. این مصاحبه ماحصل گفتگوهای وی با روان شناسان مختلف در این رابطه و کسب تجربیات متعدد و مطالعات وی پیرامون این موضوع است.

-صاحب نیوز: به طور کلی اهمیت آموزش مهارت «نه» گفتن در کودکان چیست؟

-جرأت ورزی یکی از مهارت‌های چند گانه‌ای است که سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده است هر فردی برای این داشتن یک زندگی نرمال باید آن را کسب کند و مهارت «نه» گفتن یکی از شاخص‌های جرأت ورزی است.

مهارت نه گفتن یعنی ما برای این به دنیا نیامده‌ایم که نظر دیگران را جلب کنیم بلکه باید توجه داشته باشیم هر کسی برای خودش هدفی دارد و ما تا زمانی می‌توانیم دیگران را همراهی کنیم که زندگی خودمان دچار مشکل نشود و از زندگی خودمان دور نشویم و حقوقمان پایمال نشود.

کودکی که مهارت نه گفتن داشته باشد در آینده منطقی‌تر و توانمندتر عمل می‌کند و کمتر در معرض آسیب‌های رفتاری نظیر تجاوز، سوء استفاده و غیره قرار می‌گیرد و در موقعیت‌های مهم زندگی‌اش موفق‌تر خواهد بود.

-صاحب نیوز: چگونه می‌توانیم این مهارت را در کودکان ایجاد کنیم؟

-آموزش «نه» گفتن باید از خانه شروع شده و در مدرسه ادامه پیدا کند. برای این موضوع چند راهکار پیشنهاد می‌شود:

راهکار اول این که نه گفتن کودک را به یک تجربه تلخ تبدیل نکنیم به این صورت که در مقابل نه گفتن کودک پرخاشگری نکنیم و رفتار صحیحی در مقابل نه گفتن وی نشان دهیم و حتی برایش فرصت‌های را فراهم کنیم که در دایره ادب بتواند نه گفتن را تمرین کند به این ترتیب که او را در معرض انتخاب کردن قرار دهیم تا بتواند به برخی انتخاب‌ها نه بگوید. به عنوان مثال هنگام خرید یا پوشاندن لباس چند گزینه در مقابلش بگذاریم تا خودش انتخاب کند و برای این انتخاب احترام و ارزش قائل شویم.

راهکار دوم این که در یک محیط آرام از کودک راجع به علت نه نگفتن او سؤال کنیم و در این مورد با او صحبت کنیم مثلاً بپرسیم چی شد در برابر درخواست دادن خوراکی‌اش به دوستش نه نگفت و این را ریشه یابی کنیم که آیا ترسیده با او قهر کند یا نگران دعوا کردن و آسیب دیدن بوده است و به کودک راهکارهایی را آموزش بدهیم که اگر در چنین شرایطی قرار گرفت چه کار کند.

راهکار سوم این که خودمان هم گاهی نه بگوییم. صریح، قاطع، ملایم، خونسرد و بدون رفتار دیکتاتور مآبانه در مقابل خواسته نادرست و کودکمان نه بگوییم و به صورت دوستانه استدلال خودمان از نه گفتن را بیان کنیم.

راهکار چهارم این که از کلمه نه متشکرم استفاده کنیم یعنی نه ی مهربانانه را به کودک بیاموزیم تا درک کند نه گفتن به فرد دیگر به معنی دوست نداشتن تو نیست تا در آینده به دلیل حسّ ترحم از نه گفتن پرهیز نکند.

راهکار پنجم این که کودک را در تصمیم گیری‌ها به ویژه در مسائل مربوط به خودش یا مسائل خانه مشارکت دهیم؛ این طور قدرت تصمیم گیری او را هم تقویت می‌کنیم.

راهکار ششم این که کودک را به خاطر نه گفتن سرزنش نکنیم. ممکن است موقعیتی پیشی آید که به خاطر نه گفتن کودک و تصمیم او، نتیحه مطلوبی رقم نخورده باشد در این مواقع نباید با سرزنش کردن قدرت نه گفتن و قدرت تصمیم گیری کودک را تضعیف کنیم.

راهکار هفتم این که با اجرای نمایش و موقعیت سازی هر بار حالت‌های مختلفی را ترسیم و شبیه سازی کنیم و در قالب ادای دیالوگ‌های یک نمایش به او بیاموزیم در این موقعیت‌ها چی چیزی باید بگوید.

راهکار هشتم این که برای کودک حق انتخاب قائل شویم و او را در رابطه چیزی که دوست ندارد مادامی که آسیبی به تربیت او وارد نمی‌کند مجبورش نکنیم. مثلاً برای بوسیدن و در آغوش گرفتنش توسط فامیل به انتخاب و علاقه کودک احترام بگذاریم و او را مجبور نکنیم بر خلاف میلش عمل کند.

-صاحب نیوز: آیا آموزش این مهارت در نوجوانی نیز مانند دوران کودکی باید تداوم پیدا کند؟

-در نوجوانان این مسأله مهمتر است چون سنین نوجوانی ایام خاصی است و معمولاً خانواده‌ها نگران دوست یابی نوجوانان هستند چرا که انواع سوء استفاده‌ها ممکن است در این دوران رخ دهد و اگر نوجوان مهارت نه گفتن را کسب کرده باشد می‌تواند در برابر این آسیب‌ها مقاومت کند.

بسیار حائز اهمیت است که نوجوانان بیاموزند در مقابل آسیب‌ها از نه پرتابی استفاده کنند یعنی قاطعانه نه بگویند که این نه قاطعانه می‌تواند به فراخور شرایط گاهی همراه با شوخی باشد، گاهی همراه با استدلال و منطق و گاهی نیز با صحبت‌های دوستانه.

-صاحب نیوز: آموزش چه مواردی می‌تواند کودک و به طور کلی انسان را موفق‌تر کند در نه گفتن به خواسته‌های نادرست دیگران؟

-هر چه دامنه لغات انسان بیشتر باشد و هر چه از قدرت بیان و همچنین اعتماد به نفس بالاتری برخوردار باشد راحت‌تر می‌تواند با تعامل و بدون پرخاشگری و ناراحتی در مقابل این خواسته‌ها نه بگوید که در این زمینه مطالعه کتب کمک آموزشی متعدد پیشنهاد می‌شود.

-صاحب نیوز: فرایند «نه» گفتن شامل چه مراحلی می‌شود؟

-«نه» گفتن با روش استدلالی دارای چهار مرحله است که باید تلاش شود با تمرین آموزش داده شوند تا در لحظه توسط فرد مورد استفاده قرار گیرند. این چهار مرحله با مثالی بیان می‌شود. به عنوان مثال دوست شما از شما می‌خواهد با او به سینما بروید. ابتدا مرحله تصمیم گیری را دارید (نه من الان فرصت رفتن به سینما ندارم)، سپس مرحله  همراهی کردن با طرف مقابل را دارید (به او می‌توانید بگویید اتفاقاً خیلی وقت است سینما نرفته‌اید و دوست دارید به سینما بروید)، اکنون مرحله استدلال را باید ارائه دهید (اما فعلا فرصت سینما رفتن ندارم و باید خودم را به خانه برسانم) و در نهایت راهکاری ارائه دهید (می‌توانیم با هم هماهنگ کنیم و یک قرار دیگر بگذاریم و به سینما برویم.)

طبیعتاً کتاب‌های روان شناسی که در زمینه مهارت‌های متعدد رفتاری به نگارش درآمده است دقیق‌تر، عمیق‌تر و کامل‌تر به بیان موضوعات این چنینی می‌پردازد و باید خانواده‌ها برای تأمین آینده فرزندان خود با انتخاب کتاب‌های بهتر، به مطالعه آن‌ها روی بیاورند اما مصاحبه‌های این چنینی می‌توانند گاهی نگاهی جامع‌تر و به روزتر به انسان ببخشند هرچند تأکید می‌شود که جای مطالعه این کتب را نمی‌گیرند و اهمیت مطالعه این کتاب‌ها بر جای خود باقی است و تنها به عنوان مکمل می‌توانند بسیار مفید و اثربخش باشند.

انتهای پیام/

دیدگاهتان را بنویسید

- دیدگاه شما، پس از تایید سردبیر در پایگاه خبری صاحب نیوز منتشر خواهد‌شد
- دیدگاه‌هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد‌شد
- دیدگاه‌هایی که به غیر از زبان‌فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد‌شد