صفحه اصلی » استان اصفهان » شاهین‌شهر و میمه » صائب تبریزی برجسته ترین شاعر غزلسرای سبک هندی در ایران است

دبیر علمی شورای شعر، ترانه و کلام وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی:

صائب تبریزی برجسته ترین شاعر غزلسرای سبک هندی در ایران است

عضو هیئت علمی دانشگاه بین المللی اهل بیت(ع) گفت: صائب تبریزی برجسته ترین شاعر غزل سرای سبک هندی در ایران است که شعر و سبک او در اشعار بسیاری از شعرای سبک هندی تاثیر گذار بوده و همچنان این تاثیر در میان شعرای کشورمان مشاهده می شود.

تاریخ انتشار: ۰۸:۵۹ - جمعه ۱۴۰۰/۰۴/۱۱

به گزارش صاحب نیوز؛ میرزا محمد علی بیك مشهور به صائب تبریزی فرزند میرزا عبدالرحیم بازرگان تبریزی متخلص به صائب و معروف به میرزا صائب بین سالهای 1000-1007 هجری در تبریز به دنیا آمد سال 1012 هجری که شاه عباس قلعه تبریز را فتح کرد، پدرش همراه عده ای از بازرگانان ثروتمند از تبریز به اصفهان آمد تا سیاست جدید شاه عباس را که می خواست پایتخت تازه بنیان صفوی را با ثروت و فعالیت بازرگانان رونق دهد، تحقق یابد محمدعلی در شهر اصفهان پرورش یافت و بزرگ شد، صائب مردی دیندار و معتقد به فرایض و سنن اسلامی بوده و مذهب او شیعه دوازده امامی بود و در آغاز جوانی به سفر حج مشرف شد و پس از زیارت خانه خدا، توفیق زیارت حرم مطهر و نورانی حضرت رضا علیه‌السلام را نیز پیدا کرد.

پس از زیارت بارگاه علی بن موسی الرضا(ع) به اصفهان برگشت و مدتی در آنجا اقامت کرد سپس قصد سفر به هندوستان کرد و بر خلاف میل پدر و خانواده پایتخت ایران را ترک و راهی هندوستان شد. صائب در سال 1034 از اصفهان خارج شد و آنچه با خود از وطن به همراه داشت دفتر شعری بود که وقتی به کابل رسید به خدمت ظفرخان والی آنجا رسید و در سایه دوستی و اکرام او آرامش یافت به مرتب کردن آن پرداخت و اولین دیوان اشعار خود را سامان داد.

* صائب تبریزی برجسته ترین شاعر غزلسرای سبک هندی در ایران

به منظور بزرگداشت این شاعر نام آشنای کشورمان دهم تیر به نام « روز صائب تبریزی» نامگذاری شده است به همین مناسبت برای آشنایی بیشتر با این شاعر اصفهانی و سبک شعری او با دکتر مسلم نادعلی زاده عضو هیئت علمی دانشگاه بین المللی اهل بیت(ع) و دبیر علمی شورای شعر، ترانه و کلام وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به گفتگو نشستیم که در ادامه می خوانید.

مسلم نادعلی زاده- صائب تبریزی برجسته ترین شاعر سبک هندی در ایران است که شعر صائب و سبک صائب در اشعار بسیاری از شعرای سبک هندی تاثیر گذار بوده و همچنان این تاثیر در میان شعرای کشورمان مشاهده می شود گرچه از صائب تبریزی اشعار زیادی شامل غزلیات زیاد و قصاید و قالبهای دیگر شعری به یادگار مانده است، ولی برجستگی واضح صائب در غزلسرایی است که قالب اصلی شعر و سبک هندی به شمار می رود.

* کسی که با اشعار صائب تبریزی مانوس باشد زندگی شیرینی دارد

صائب با نازک اندیشی ها و تعابیر و اسلوب معادله ها و آن جادویی که در شعرش دارد توانسته خود را به عنوان بزرگترین شاعر سبک هندی در ایران معرفی کند هرچند گاهی اوقات اشعار صائب برای کسانی که مبتدی هستند و کمتر با سبک و سیاق شعر هندی آشنا هستند دیر یاب است اما اگر کسی بتواند با سبک صائب و شعر صائب مانوس شود خواهد دید محبتی که خوانش اشعار صائب تبریزی دارد کمتر از لذتی که در خوانش اشعار بزرگان سبک عراقی و خراسانی وجود دارد نیست در واقع کسی که شعر و غزل را بشناسد و صائب را بشناسد حتما زندگی شیرینی دارد.

* شعر سبک هندی چه نوع سبکی است؟

شعر سبک هندی یک مقدار پیچیده است و شعرای سبک هندی گاهی تشبیهات، استعارات و کنایات غریبی را به کار می بردند و از آرایه هایی استفاده می کردند که برای فهم بیشتر مقصود آنها نیاز دارد که انسان وقت بیشتری را برای خوانش شعر بگذارد در واقع سادگی و روانی که در شعر سبک عراقی و خراسانی وجود دارد در سبک هندی نداریم.

شعر سبک هندی شعری است غریب، پیچیده و گاهی همراه با ابهام ولی در عین حال از نظر صنایع ادبی و آرایه های لفظی و معنوی بسیار قابل توجه و برجسته است به همین دلیل کسانی که می خواهند شعر سبک هندی را بخوانند لازم است که وقت بیشتر برای مطالعه، شعر خوانی و مطالعه آثار بزرگانی که در این زمینه شرح هایی نوشته اند استفاده کنند.

درباره صائب تبریزی علاوه بر استاد محمد بهرمان که مصحح دیوان صائب بوده، بزرگان دیگری مثل استاد امیری فیروزکوهی که در این زمینه کار کرده اند و خانم دکتر امیربانو کریمی که 201 غزل صائب را گلچین و منتشر کرده است می تواند دریچه هایی برای شناخت بیشتر صائب تبریزی و انطباق بیشتر از آثار او باشد.

سبک هندی به این دلیل هندی خوانده می شود که آن زمان بسیاری از شاعران به دلایل گوناگون به هند مهاجرت کرده و در دربار پادشاهان هند که به زبان فارسی علاقمند بودند حضور پیدا کرده و شعر می سراییدند لذا شعر به سبک هندی به این معنا است که بیشتر شعرای فارسی زبان آن زمان ساکن هند بودند اما شخصی مثل صائب تبریزی در اصفهان ساکن بوده ولی سبک شعری او هندی است چون سبک غالب آن زمان سبک هندی بوده و این بیانگر آن است که همه شعرای سبک هندی آن زمان ساکن هند نبودند.

* صائب تبریزی و سبک شعر هندی چه تاثیری بر شعر فارسی داشته است؟

صائب تبریزی بزرگترین نماینده سبک هندی در ایران بود و بیدل دهلوی بزرگترین نماینده سبک هندی در هند بود تاثیر سبک هندی به خاطر ویژگی های خاصی در به کاربردن اصطلاحات عامیانه در اشعار است.

وارد کردن زبان مردم کوچه و بازار در غزل و در سبک هندی دیده می شود هرچند نمونه های اندکی هم در شعر سبک عراقی وجود دارد ولی در سبک هندی این موضوع شایع است و همینطور استفاده از استعارات و کنایات دور از ذهن و تشبیهات و ضرب المثل ها، ارسال المثل ها و اسلوب معادله های شیرین و دلنشین که همه اینها شعر فارسی را زیباتر و دلنشین تر کرده در عین حالی که تا حدودی هم پیچیدگی به شعر داده و از حالت روانی خارج کرده است.

شعر سبک هندی را نمی توانیم نادیده بگیریم همچنان که بسیاری از اندیشمندان و محققان و ادبای ما از این سبک به نیکی یاد کرده و پژوهشگران معاصر نیز در این زمینه آثار ارزنده ای نوشته اند به هر حال سبک هندی در شعر فارسی تاثیر فراوانی داشته و هنوز این تاثیر را در اشعار شعرای معاصرمان می ببینیم حتی شعرایی مثل سهراب سپهری هم گاهی از شعر سبک هندی تاثیر گرفته یا سلمان هراتی و شعرای دیگر روزگار ما که نشان می دهد سبک هندی همچنان پیروان و هواداران خودش را دارد و به نظر می رسد که روز به روز به تعداد علاقمندان به این سبک و شعرای این سبک افزوده می شود.

****************

تمثیلات شعر صائب کلیم و بیدل از معروفترین تمثیلات شعر فارسی است

من از بی‏قدری خار سر دیوار دانستم
که ناکس کس نمی‏ گردد از این بالانشینیها

ظالم به ظلم خویش گرفتار می ‏شود
از پیچ و تاب نیست رهایی کمند را

ما زنده به آنیم که آرام نگیریم
موجیم که آسودگی ما عدم ماست

جسم خاکی مانع عمر سبک رفتار نیست
پیش این سیلاب کی دیوار می ‏ماند به جا

صائب را شاعر تک‌بیتها نیز گفته‌اند از بیت‌های مشهور او می توان به این ابیات اشاره کرد؛

پاکان ستم ز جور فلک بیشتر کشند    گندم چو پاک گشت خورَد زخم آسیا

همچو کاغذباد گردون هرسبک‌مغزی که یافت     در تماشاگاه دوران می‌پراند بیشتر

اظهار عجز نزد ستم پیشه ابلهیست      اشک کباب موجب طغیان آتش است

به فکر معنی نازک چو مو شدم باریک    چه غم ز موی‌شکافان خرده‌بین دارم

پر در مقام تجربت دوستان مباش      صائب غریب و بی‌کس و بی‌یار می‌شوی

کلید قفل اجابت زبان خاموش است     قبول نیست دعا، تا دعا توانی کرد

سال های عمر صائب به استناد این بیت هشتاد یا متجاوز از هشتاد سال است.

دو اربعین بسر آمد ز زندگانی من
هنوز در خم گردون شراب نیم رسم

سال وفات صائب به نقل از محمد بدیع سمرقندی که سه سال پس از وفات او به اصفهان آمده و قبر او را زیارت کرده سال 1087 هجری قمری است. آرامگاه صائب در باغچه ای در اصفهان -در خیابانی که به نام او نامگذاری شده است، قرار دارد.

انتهای پیام/

دیدگاهتان را بنویسید

- دیدگاه شما، پس از تایید سردبیر در پایگاه خبری صاحب نیوز منتشر خواهد‌شد
- دیدگاه‌هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد‌شد
- دیدگاه‌هایی که به غیر از زبان‌فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد‌شد