صفحه اصلی » فرهنگ و اندیشه » ‌روز جهانی علم در خدمت صلح و دو رویکرد متفاوت/ از تلاش آمریکا برای سلطه با تکنولوژی بر جهان تا تلاش ایران برای ترویج علم اخلاق محور

‌روز جهانی علم در خدمت صلح و دو رویکرد متفاوت/ از تلاش آمریکا برای سلطه با تکنولوژی بر جهان تا تلاش ایران برای ترویج علم اخلاق محور

همواره کشور آمریکا سعی بر آن داشته است که همه دانشمندان از علوم مختلف را در کشور خود جمع بکند تا بتواند از طریق تکنولوژی بر مردم حکومت کند؛ این درحالی است که ایران برای نشان دادن میزان اهمیت اخلاق در علم و فناوری، جایزه بین‌المللی ابن سینا را به یونسکو پیشنهاد کرده است

تاریخ انتشار: ۱۳:۰۱ - سه شنبه ۱۴۰۰/۰۸/۱۸

به گزارش صاحب نیوز؛ سازمان جهانی یونسکو به عنوان سازمان آموزشی و فرهنگی در جهان  که در حوزه‌های علم، فرهنگ و آموزش فعالیت می‌کند، نخستین بار در ۱۹۹۹ میلادی‌ در نشست بوداپست مجارستان ۱۰ نوامبر را به عنوان روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه نامگذاری کرد. این نام‌گذاری هرچند ارزش نهادن به علم و فناوری علمی‌ و بانیان علم خوانده شده است؛ در عین‌حال تلاش در راستای ایجاد پیوند میان فناوری‌های علمی، بهبود کیفیت زندگی‌ عمومی و کاهش و مهار تهدیدهای اقلیمی ناشی از تولید و فناوری‌های تکنولوژیک‌ نیز به شمار می رود. از مهمترین اهداف یونسکو از نام گذاری روز علم، بهره مندی آحاد جامعه از ثمرات علم، فن‌آوری و نوآوری، ایجاد بستر و فضای مناسب گفتمان پیرامون تاثیر علم، فن‌آوری و نوآوری بر زندگی روزمره مردم، صلح و توسعه و معرفی برخی موقعیت‌های جدید بود که موجب ارتقا کیفیت عمومی زندگی می‌شود.

اگر پیشینه علم را در تاریخ بشریت مطالعه کنیم، می بینیم که در زمان های قدیم، علم ارزش ذاتی داشت به این معنا که دستیابی به آن برای انسان کمال بود و کسی که به عنوان عالِم در زمانه خود شناخته می شد از جایگاه والایی نزد مردم برخوردار بود؛ برای مثال در جوامع شرقی چنین فرهنگی حاکم بود و اکنون نیز تا حدودی بقایای آن در این گستره فرهنگی باقی مانده است. اگر در گذشته به کشورهای شرق آسیا از جمله چین می رفتید برای عالمان ارزش خاصی قائل و معتقد بودند انسانی که علم دارد، انسانیت اش هم بالاتر است؛ لذا به احترام علمِ یک عالم به او احترام مضاعفی می گذاشتند و بر این باور بودند که او حقایق را می داند و کسی که حقایق عالم را می داند، برتر از کسی است که نمی داند.

در فرهنگ اسلامی نیز چنین بود چنانچه در آیه ۱۱ سوره مبارکه مجادله می فرماید: «یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَالَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ؛ خدا [رتبه] کسانى از شما را که گرویده و کسانى را که دانشمندند بر حسب درجات بلند گرداند و خدا به آنچه مى ‏کنید آگاه است».

بر اساس این آیه خود علم ارزش است و به همین دلیل است که حضرت امیرالمومنین(ع) فرمودند: «فرشتگان بال های خود را برای طالبان علوم پهن می کنند و از این عمل خود اظهار رضایت و خشنودی دارند». این نشان می دهد که در فرهنگ دینی ما برای کسانی که طالب علم هستند ارزش والایی در نظر گرفته شده است.

*نگاه ابزاری به علم از رنسانس

در قرون وسطا نیز چنین مفهومی کمابیش وجود دارد اما همزمان با رنسانس تحولات فراوانی رخ داد از جمله تغییر ماهیت علم، در واقع از آن زمان به بعد علم به عنوان وسیله گذران زندگی مطرح شد و گفتند علم از آن جهت خوب است که انسان را توانا می کند تا بتواند منابع و زندگی مادی بهتری را برای خود تامین کند، یعنی آن ارزش ذاتی علم دیگر مطرح نبود. یک وقت شخصی یک شغل را به عنوان علم و حرفه یاد می گیرد و تمام. اما چنین نگاهی به علم، ابزاری است.

بسیاری از کشورها از نام‌گذاری دهم نوامبر به عنوان ‌روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه‌ از طرف یونسکو استقبال کرده‌اند و این نام‌گذاری در تقویم رسمی بسیاری از کشورها ثبت شده است. از این‌رو، ‌دهم نوامبر به عنوان روز جهانی علم از سوی سازمان یونسکو، کشورها و سازمان‌های فعال در این زمینه به‌ نیکویی گرامی‌ داشته می‌شود. صلح جهانی مورد نظر یونسکو، صلحی‌ است که در اذهان بشر ساخته می‌شود چرا که جنگ پیش از آنکه اتفاق بیفتد، در ذهن مردم شکل می‌گیرد. در حوزه علم نیز تحقق صلح به دانشمندانی نیاز دارد که خود به صلح می‌اندیشند و به اعتقاد دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو این امکان‌پذیر نیست مگر آنکه دانشمندان، اخلاق و خرد را همراه دانش خود کنند.

شتاب تولید علم در ایران در مقایسه با کشورهای همتراز در سال‌های گذشته، بسیار بالا ارزیابی می‌شود. نیما رضایی عضو هیات علمی گروه ایمونولوژی و بیمارستان مرکز طبی کودکان دانشگاه علوم پزشکی تهران و نخستین محقق کشور در رشته ایمونولوژی درباره تولید علم از نظر کمی و کیفی در ایران می‌گوید: خوشبختانه در ۲ دهه اخیر با تلاش‌هایی که انجام شده، کشور ما در وضع مناسبی از نظر تولید علمی به لحاظ کمی قرار گرفته و در مقاطعی، ایران به عنوان یکی از کشورهای پرشتاب جهان از لحاظ تولیدات علمی انتخاب شده است، اما تعدادی از این تولیدات علمی از نظر کیفیت جایگاه مناسبی نداشته‌ و مقالاتی منتشر شده‌ که هیچ‌وقت مورد استناد دیگر دانشمندان قرار نگرفته‌است. البته این بحث در علوم متفاوت بوده و تولید علم در بعضی رشته‌های تخصصی پزشکی جایگاه مناسبی داشته است. برای مثال در زمینه بیماری‌های نقص ایمنی اولیه، ایران یکی از ۱۰ کشور برتر تولیدات علمی محسوب می‌شود.

رضایی همچنین فراهم شدن زیرساخت‌های کافی برای افزایش کیفیت در تولیدات علمی را با اهمیت می‌شمارد و اضافه می‌کند: در حال حاضر، بستر مناسب و پوسته سطحی خوبی از تولیدات علمی در کشور می‌بینیم که نیاز به کار عمیق‌تر دارد. ما کارهای علمی پایه‌ای و کاربردی بیشتری نیاز داریم که زمینه‌ساز تبدیل به فناوری باشد. در عین حال باید بودجه‌هایی هدفمند برای گروه‌های تحقیقاتی در نظر گرفته شود. برای مثال، اگر فردی در رشته خاصی کار درخوری ارایه داده است، از او بخواهیم محصولی را باکیفیت خاصی تا زمان مشخص تولید کند. آن زمان تولیدات کیفی مفهوم می‌یابد و تلاش محققان هم استنادات مناسبی هم پیدا می‌کند. وی تصریح می‌کند: مقالات ما از لحاظ ارجاعات و استنادات در جهان جایگاه مناسبی ندارد و در مقام مقایسه کمیت تولیدات علمی از کیفیت آنها بیشتر است. اختصاص بودجه‌های اندک به پروژه‌های تحقیقاتی و پایان‌نامه‌های دانشجویی محقق را محدود و سقف پرواز برای تعریف پروژه‌ها را کوتاه می‌کند و تحولی در علم و خدمت‌رسانی به وجود نمی‌آورد.

*ایران برای نشان دادن اهمیت اخلاق در علم، جایزه بین‌المللی ابن سینا را به یونسکو پیشنهاد کرد

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو با اشاره به اینکه ایران برای نشان دادن میزان اهمیت اخلاق در علم و فناوری، جایزه بین‌المللی ابن سینا را به یونسکو پیشنهاد کرده است، خاطرنشان کرد: علم باید بتواند از درد و رنج بشر بکاهد و این تضمین نخواهد شد مگر آنکه دانش از همراهی اخلاق برخوردار باشد. جایزه بین‌المللی ابن سینا نیز هر دو یا سه سال یکبار به بهترین آثار، مقالات و کتاب‌هایی که در زمینه اخلاق در علم و فناوری خلق شده‌اند، اهدا می‌شود.

انجمن ترویج علم ایران، هر سال با هدف ارتقای سطح برنامه‌ها و ایجاد حرکتی ساختارمند با همکاری سایر نهادها و سازمان های علمی و فرهنگی کشور درصدد برگزاری برنامه‌ای در سطح ملی به مناسبت روز و هفته جهانی علم است. در این راستا سعی شده طی جلساتی مستمر با حضور برخی اساتید و افراد برجسته کشور، پیرامون موضوعات مرتبط هم اندیشی صورت گیرد.

از روزی که معنای علم دگرگون شد، می بینیم که مسیر توسعه غربی تنزل یافت و در جاده تکنولوژی افتاد. مسیری که ابداعات مختلفی دارد ولی نگرش فضیلت محوری که در گذشته به علم و عالم وجود داشت را همراه ندارد. این انحراف بزرگی است. بشر می توانست بدون تنزل دادن شأن علمِ، جایگاه آن را برای خود تعریف کند و علم را به مثابه ابزار تعریف نکند بلکه آن را وسیله تعالی و رشد بداند یعنی آنچه که در گذشته وجود داشت و ارزش ذاتی علم مهم بود. این اتفاقات افتاد و جریان تاریخ را دگرگون کرد. لذا اگر قبلا جنگ ها ناشی از جهل بشر بود امروز با نگاه ابزاری به علم، این مولفه در خدمت جنگ آمد در آمده است. وقتی مفهوم علم تغییر کرد اتفاقات مختلفی افتاد از جمله اینکه علم در کنار ایجاد وسایل رفاه برای انسان ها، ابزار جنگی را توسعه داد که با وقوع جنگ اول و دوم جهانی مصداق این مساله را می بینیم.

بنابر این، باید گفت علم و صلح با هم ملازمه دارند، اما مهم آن است که چه نگاهی به علم وجود داشته باشد و در ثانی دیدگاه ممالک نسبت به علم و استفاده از آن چه باشد.

*تلاش برخی برای حکومت بر جهان از طریق تکنولوژی

همواره کشور آمریکا سعی بر آن داشته است که همه دانشمندان از علوم مختلف را در کشور خود جمع بکند تا بتواند از طریق تکنولوژی بر مردم حکومت کند. جنگ داخلی آمریکا که در سال‌های ۱۸۶۱ تا ۱۸۶۵ در ایالات متحد آمریکای امروزی جریان داشت، نخستین جنگی بود که در آن از تفنگ‌های ته‌پر ۱ و اسلحه شلیک‌های متوالی ۲ در مقیاس وسیع استفاده شد. این جنگ مصادف است با دوره پادشاهی مظفرالدین شاه قاجار. بعد از جنگ ناظرانی از اروپا رهسپار آمریکا شدند تا درباره تأثیرات مخرب و وحشتناک آن مطالعه کنند. در جنگ داخلی آمریکا بیش از سه‌میلیون‌و ۸۶۷ هزار مرد جنگی در دو جبهه شمالی و جنوبی زیر پرچم ارتش‌های دو طرف درگیر جنگ بودند؛ چیزی در حدود ۱۱ درصد از جمعیت آن زمان آمریکا. در پایان جنگ داخلی نزدیک به یک میلیون نفر کشته یا مجروح شدند. هیچ جنگی قبل از آن یا هم‌زمان با آن چنین تلفاتی در آمریکا بر جای نگذاشته بود. چه به‌لحاظ تعداد کشته‌شدگان و مجروحان و چه به‌طور نسبی با دیگر عوامل مانند تعداد شرکت‌کنندگان در جنگ و جمعیت کشور. هیچ‌یک از طرفین درگیر، انتظار چنین تلفاتی را نداشتند. دو طرف قصد داشتند وارد جنگی کوتاه و مختصر شوند و انتظار نبردی رؤیایی و خوش‌بینانه را داشتند، اما فناوری نوین سلاح‌های کشتار چهره جنگ را تغییر داده بود.

براساس تحقیقات «ولفگانگ اگرت»، چنین به نظر می رسد که بیماری های «ایدز» و «سارس» سلاح هایی میکروبی هستند که در آزمایشگاه های فوق امنیتی آمریکایی ها «اختراع» شده اند، تا انسان ها را نابود سازند. آنچه وی در کتاب خود پیرامون ظهور ایدز بیان داشته، باور نکردنی است. «اگرت» می نویسد: درسال ۱۹۶۹، وزارت دفاع آمریکا خواستار ۱۰ میلیون دلار بودجه اضافی شد تا آن را به تحقیقات پیرامون ویروسی جدید اختصاص دهد که قادر است سیستم ایمنی بدن را نابود سازد و هیچ درمانی نیز علیه آن وجود ندارد. معاون بخش تحقیقات پنتاگون معتقد بود، برخورداری از این ویروس برتری نظامی مطلق را از آن آمریکا می سازد!» بدین منظور، بودجه لازم در اختیار پنتاگون قرار گرفت و تواناترین دانشمندان و علما- و در شمار آنها «رابرت گالو»، کاشف «ویروس ایدز» (HIV)- مشغول به کار دراین زمینه شدند. ده سال بعد، نخستین موارد «ایدز» در آمریکا مشاهده گردید.

«چنگیز آیتماتف» دانشمند در نطقی که درسال ۲۰۰۰ در «زوریخ» سوئیس ایراد شد، می گفت:«بشریت به لطف دانشی گسترده و بهره برداری هدف دار از بسیاری قوانین عینیت گرای دنیای مادی، به سطح بالایی از رشد وتوسعه تکنیک و تکنولوژیک دست یافته، اما درجست وجوی اجرای دستاوردهای اخیر پیشرفت علمی و تکنیکی طیف معنوی و اخلاقی خویش را از دست داده و توجه خود را از این عرصه- که وجود دارد وطبق قوانینی دقیق رشد و عمل می کند- برگرفته است. یک قانون اساسی و بنیادین عالم وجود نقض شده است که می خواهد سطح رشد و توسعه هوش و اخلاق بشر پیوسته کمی فراتر از سطح پیشرفت علمی و تکنیکی باشد.

صرفاً در این صورت است که انسان به وظیفه خود برای استفاده از دستاوردهای علمی چشمگیر و تکنیک درجهت رفاه حال عموم و پیشگیری از گرسنگی، فقر و بیماری ها درسراسر جهان، آگاه می گردد.»

انتهای پیام/

دیدگاهتان را بنویسید

- دیدگاه شما، پس از تایید سردبیر در پایگاه خبری صاحب نیوز منتشر خواهد‌شد
- دیدگاه‌هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد‌شد
- دیدگاه‌هایی که به غیر از زبان‌فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد‌شد

پانزده + یازده =