نیک آباد جرقویه؛ تأملی بر تاریخ از دست رفته!

این روزها بر سر ابزارهای هویتی ما چه می‌گذرد؟

شهر «نیک آباد» با حدود پنج هزار نفر جمعیت یکی از شهرهای شهرستان اصفهان است که در فاصله ۶۵ کیلومتری شرق شهر اصفهان و در منطقه جرقویه واقع شده است. قدمت این منطقه به دوران قبل از اسلام و ساسانیان بر می گردد. گویش فعلی مردمان این منطقه نیز حکایت از تاریخ باستانی این منطقه دارد که گفته می شود قدمت آن به عصر حجر برمی گردد.

عکاس:

صاحب نیوز – محمد فاتحی

یک. شهر «نیک آباد» با حدود پنج هزار نفر جمعیت یکی از شهرهای شهرستان اصفهان است که در فاصله 65 کیلومتری شرق شهر اصفهان و در منطقه جرقویه واقع شده است.

قدمت این منطقه به دوران قبل از اسلام و ساسانیان بر می گردد. گویش فعلی مردمان این منطقه نیز حکایت از تاریخ باستانی این منطقه دارد که گفته می شود قدمت آن به عصر حجر برمی گردد.

گفته شده است که آتشکده مرکزی شمال غربی جرقویه در این مکان قرار داشت. ویرانه های آب انبار و آسیاب و بازار این شهر که قریب به سه کیلومتر درازا داشت تا سال ۱۳۰۰ نیز پا برجا بوده است.

بعد از حمله مغول ها مردم برای زنده نگه داشتن یاد و خاطره شهرشان که در اثر این تهاجم به ویرانه ای تبدیل شده بود؛ کشتزاری را بر ویرانه های شهر ساختند.

ساکنین شهر همچنین گیاه روناس را که در رنگرزی پارچه کاربرد داشت با خود آوردند و در شهری که از نو به پا کردند؛ به کاشت آن مشغول شدند و از این طریق این گیاه را به مناطق دوردست ایران صادر می کردند و روزگار می گذراندند.

دو. امروز حکایت شهر نیک آباد و منطقه جرقویه حکایت کودکی جدا افتاده از خانواده و اصل و نسب خویش است. گسست تاریخی که این منطقه امروز تجربه می کند؛ فاجعه اسفباری است که به قطع تعلق و وابستگی سکنه دامن می زند.

بادگیر قدیمی شهر که قدمت بیش از یکصد سال برای آن متصور است در آستانه نابودی کامل قرار دارد.

این بادگیر که تنها بادگیر باقیمانده شهر است ریشه در زمان ساسانیان دارد.

nikabad005

خانه های قدیمی شهر که قدمت آنها به بیش از یک قرن می رسد در اثر بی توجهی وراث که ساکن شهرهای اصفهان و تهران هستند به تلی از خاک تبدیل شده اند.

nikabad002

به گفته اهالی برخی از این خانه ها که متعلق به خوانین بوده است دارای پنجره های ارسی و زندان بوده است.

nikabad006

موقعیت شهر به دلیل واقع شدن در حاشیه کویر باعث شده که معماری متناسب با محیط در آن تکامل یابد. اتاق های گنبدی شکل و بادگیرهای کوچک ساخته شده سر در ورودی خانه ها از جمله این معماری های خاص است که در معرض نابودی قرار دارند.

nikabad003

nikabad001

nikabad004

سه. تاریخ هر قوم ظرفیت بالقوه ای است که کشف و بهره برداری از آن به تناسب نیت تیم اکتشافی می تواند همراه با سود یا زیان برای مصالح هر کشوری باشد. آنچه در طول این سال ها بیشتر شاهدش بودیم؛ سوء استفاده دشمنان نظام اسلامی از این ظرفیت بالقوه در جهت دامن زدن به تنش های قومیتی و تفرقه اندازی و تهدید نظام بوده است. در حالی که با نگاه منطقی به این استعداد طبیعی، احیای تاریخ هر شهر و روستا و قوم و قبیله ای در حقیقت نوعی ایجاد تعهد و وابستگی در شهروندان و ساکنان شهرهاست. تحقق حس وطن پرستی در دهکده جهانی!

ارزش این حرف زمانی مسجل می شود که بدانیم پروژه تاریخ سازی از سوی ابرقدرت ها برای تسلط بر منابع و نفوذ بر مردمان جهان مدت هاست که کلید خورده است.

امواج ماهواره زودتر از نور خورشید از درون پنجره به خانه ها راه یافته اند و کمتر شهری یافت می شود که در حلقه تار عنکوبت وب نائل نیامده باشد!

به اعتراف یکی از دانشنامه آنلاین موجود در اینترنت، بیش از نود درصد موضوعات تاریخی فرهنگی در زبان فارسی توسط افرادی نگاشته می شود که ساکن امریکای شمالی هستند! در خوشبیانه ترین حالت یعنی روایت تاریخ (نه تحریف!) توسط منابع دست چندم!

از سوی دیگر دانشگاهی چون دانشگاه هاروارد اقدام به تأسیس پایگاه جمع آوری و مدیریت اطلاعات تاریخی در مورد تاریخ معاصر ما زده است.

چهار. هنگامی که حرف از مرمت، بازسازی و احیای میراث فرهنگی به میان می آید؛ تحمیل هزینه ای هنگفت به ذهن متبادر می گردد. گرچه حمایت مالی شرط لازم در عرصه احیای هویت تاریخی یک قوم و ملت به شمار می آید؛ اما شرط کافی نیست! توجه به این نکته که اجزا و ترکیبات بسیاری از آثار باستانی کشور برگرفته از مصالح ساختمانی موجود در آن منطقه بوده است و با عنایت به اینکه هنر مهندسی و ساخت این بناها و آثار باستانی هنری بومی بوده و سینه به سینه و نسل به نسل منتقل شده است؛ مهمترین راهبرد در حفظ و احیای هویت اقوام مختلف خواهد بود.

 به گونه ای که با فرهنگ سازی و فراهم شدن بستر مناسب جهت مشارکت مردم و به نوعی تقویت حس ایفای نقش و تصمیم گیری در مورد زنده نگه داشتن هویت اقوام، تزریق حمایت نهادها و شکل گیری فرصت تعامل دستگاه هایی چون آموزش و پرورش و آموزش عالی در قالب اردوهای جهادی در احیای هویت تاریخی این امر تحقق خواهد یافت.

بدیهی است یکی از سیاست های تشویقی در این عرصه می تواند تشکیل نهادهای خیریه در امر مرمت، حفظ و احیای مکان های تاریخی باشد. اتفاق مبارکی که از روایتی دیگر در جریان مدرسه سازی و خیران مدرسه ساز رخ داد.

از سوی دیگر استفاده از ظرفیت فضای مجازی و اینترنت با مشارکت و همراهی شهروندان در معرفی شهر خود در وب سایت های آنلاین گردشگری می تواند موجبات گسترش گردشگری و حفظ تاریخ اقوام و ملت ها را به همراه داشته باشد.