صفحه اصلی » سیاسی » احزاب و تشکل‌ها » شهید مدرس؛ سلطان الشهدا دوران دیکتاتوری، روشنفکری دینی و سیاست‌مداری انقلابی

اصفهانی نکته‌سنج و ظریف؛

شهید مدرس؛ سلطان الشهدا دوران دیکتاتوری، روشنفکری دینی و سیاست‌مداری انقلابی

شهید مدرس روحانی مبارزی بود که شخصیتی ذوفنون داشت و بر همه امور تسلط و اشراف داشت. درعین فعالیت‌های دینی، بستر سیاست را رها نکرد و بر خلاف تبلیغات مسموم استعمارگران دال بر جدایی دین از سیاست او با صدای بلند فریاد می‌زد: «دیانت ما عین سیاست ما و سیاست ما عین دیانت ماست.»

تاریخ انتشار: ۰۷:۲۰ - سه شنبه ۱۳۹۴/۰۹/۱۰

صاحب نیوز– معصومه طاهری/ در هر جامعه‌ایی علما و اندیشمندان به‌ واسطه شخصیت اجتماعی مقبول و مورد تاییدی که در بستر جامعه خود دارند عمدتا نقش لیدر و راهنما را ایفا می‌کنند. ایشان در هر برهه‌ای از زمان و مکان که فرصت ظهور و بروز پیدا کنند دارای تاثیر و ثمرات متعدد و مثبت هستند، به‌گونه‌ایی که توانایی ایجاد، تغییر یا تضعیف ایدئولوژی حاکم را دارند. از منظر جامعه شناسی این طیف به دلیل شخصیت کاریزمایی و مقتدرشان برای مردم خارق‌العاده هستند طوری که عموم به آنها ارادت می‌ورزند. کسانی که هر چند ساده‌ترین و محقرانه‌ترین سبک زندگی را دارند، اما دارای چنان قدرت مانایی می‌باشند که تنها با اشاره‌ای سیلی از مشتاقان و دوستداران با ایشان هم آهنگ می‌شود به شكلی كه اگر این حرکت سازمان‌یافته شود؛  توانایی ایجاد انقلاب‌هایی درسطح ملی و فراملی را نیز دارد. ژوزف گاریبالدی، مهاتماگاندی، فیدل کاسترو، نلسون ماندلا، امام خمینی (ره) و … رهبرانی که با چنین موقعیتی و البته وجود متغیرهای دیگری اعم از بالا بودن سطح آگاهی عمومی و بستر مناسب جامعه توانستند به ‌خوبی از پیچ و خم زندگی بگذرند و با استفاده از نفوذ و محبوبیت خود بر نظام های حاکم فائق گردند. چه آن‌که شوپنهاور می‌گوید: «اگرمردم کسی را دوست داشته باشند هر چه بگوید قبول می کنند اما اگر کسی را دوست نداشته باشند به سخنانش بهایی نمی‌دهند.»

شهید آیت‌الله سید حسن مدرس از جمله شخصیت‌هایی بود که  فاکتورهای لازم برای الگو‌دهی مرجع در جامعه را داشت؛ روحانی مبارز و برجسته‌ای که وجودش مالامال از عشق به اسلام و آرزویش نجات ایران اسلامی از چنگال استبداد و استعمار بود، كه اگر موقعیتش را داشت (سطح آگاهی عمومی و بستر مناسب) به‌طور قطع می‌توانست زمان پیروزی انقلاب اسلامی ایران را سال ها زودتر به انجام برساند.

شهید مدرس

شهید مدرس

آیت‌الله سید حسن مدرس که در سال 1278 (ه. ق) در قریه “سرابه کچو” از توابع شهرستان اردستان اصفهان در خانواده‌ای روحانی چشم به جهان گشود تحصیلات ابتدایی خود را در قمشه شروع کرد و سپس برای ادامه تحصیل به اصفهان آمد و بعد از آن راهی نجف اشرف شد. وی در سال 1328 (ه. ق) از طرف علمای نجف و مراجع تقلید به مجلس شورای ملی راه یافت و در واقع از آن به بعد بود كه سید مدرس مرحله حساس و تاریخی زندگی خود را آغاز كرد.

آیت‌الله  میرزای شیرازی که خود نیز از فقهای بزرگ و مجتهدین طراز اول شیعه و صاحب فتوای مشهور تنباکو در عهد ناصرالدین شاه است، شهید مدرس را چنین تعریف کرده است: «این سید اولاد رسول‌الله پاکدامنی اجدادش را داراست و در هوش و فراست گاهی من را به تعجب می‌افکند. در مدتی بسیار کوتاه از تمام هم درس‌هایش در گذشته و در منطق، فقه و اصول سرآمد همه یارانش می‌باشد و قوه قضاوت او درحد کمال و نهایت درستکاری و تقوی است.»

مدرس، روشنفکری دینی و انقلابی

آیت‌الله سید حسن مدرس یك روشنفکر مذهبی بود که بین اکثریت عوام و اقلیت غربزده‌ای که با شعار تجدد و ترقی‌خواهی دین را کهنه و علت عقب ماندگی جامعه می‌خواندند، قرار گرفته بود و می‌بایست به نحوی عالمانه و عاقلانه با سعه صدر این شکاف را پركند. رسالت و مسئولیتی خطیر که از عهده هرکس بر نمی‌آمد و تنها یک قهرمان به تمام معنا می‌توانست آن را برعهده گیرد؛ کسی که در عین سیاستمدار بودن، دین‌دار هم باشد و در عین محبوبیت، مقتدر و در عین نکته‌سنجی، متهور.

او در این راه می‌بایست مسیری را طی می‌کرد که تهدید، تطمیع، ارعاب، بهتان و شایعه‌سازی، ترور و تبعید، راهزنان آن بودند. راهی كه به جز شهادت انتهایی نداشت همان‌گونه که علامه شیخ فضل الله نوری، حاج آقا نور‌الله و… این راه را طی کردند و به پایان بردند. دکتر شفیعی سروستانی می‌گوید: «مدرس بین سه ضلع مثلث انبوه مردم بی خبر و غافل از اوضاع (عوام الناس)، انگلیس استعمارگر و جمعیت فرماسیونرها، روشنفکرها قرار داشت که با وجود توانایی های شخصیتی خود نتواست مثل حضرت امام خمینی (ره)بر اوضاع فایق آید.»

شهید مدرس

شهید مدرس

مدرس سیاستمداری دینی

شهید مدرس روحانی مبارزی بود که شخصیتی ذوفنون داشت و بر همه امور اشراف و مسلط بود. درعین فعالیت‌های دینی، بستر سیاست را رها نکرد و بر خلاف تبلیغات مسموم استعمارگران دال بر جدایی دین از سیاست او با صدای بلند فریاد می‌زد: «دیانت ما عین سیاست ما و سیاست ما عین دیانت ماست.» در واقع مدرس یکی از پی‌ریزان اصلی حرکت انقلابی مردم و علما در بهمن 57 بود که می‌توان گفت نظام کنونی جمهوری اسلامی ایران بر پای همین سخن انقلابی او بنا شد.

بیداری و ایستادگی مدرس در مقابل نظام دیکتاتوری آن هم پس از شکست ایدئولوژیک مشروطه و ایجاد فضایی خفقان‌آور با مدیریت فریب‌کارانه انگلسی‌ها که تقریبا تمام دنیا را به واسطه سیاست‌های پیچیده خود در اختیار گرفته بود (در دوره ویکتوریا می‌گفتند آفتاب در امپراطوری انگلیس غروب نمی‌کند، که به معنای وسعت مکانی انگلستان از غرب تا شرق و از شرق تا غرب) مانع بزرگی برای عملی کردن برنامه‌های رژیم محسوب می‌شد؛ البته نباید فراموش کرد که رضاخان و همپالگی‌هایش مانند آتاترک در ترکیه تنها بازیگران و آدمک‌های مسخ شده‌ای بودند که عروسک‌گردانان انگلیسی آنان را هدایت می‌کردند و به عنوان چماقی بر سر مردم منطقه فرو می‌بردند.

شهید مدرس

مدرس مانع اهداف انگلیس در ایران

با وجود دیکتاتوری رضاخانی و نظام بسته فکری حاكم، مدرس متفکری حرفه‌ای و مبارز بی‌باکی بود که نه برای رضاخان، بلکه برای امپراطوری انگلیس مانند خاری در چشم و چالشی بر سر راه به حساب می‌آمد. وی استوارانه اعتقاد داشت عالم دینی علاوه بر کار دقیقا مذهبی‌اش در حوزه دینی وظیفه دارد در صحنه عمومی و سیاسی کشور نیز حضوری فعال داشته باشد، زیرا بعد از انقلاب مشروطه و هجمه تبلیغاتی استعمارگران بسیاری از علمای دینی کم کم از عرصه سیاسی کناره‌گیری و کنج عزلت را در پیش گرفته بودند اما افرادی چون مدرس که به تعبیر فیلسوف غربی «امرسون» وجدان جامعه خود هستند؛ هر چند او گاه از طرف برخی هم مسلکان شماتت و توبیخ می‌شد، اما به مثابه درمانگر اجتماعی در آن فضایی که غربیان و غربی خواهان برای ترقی ایران، نسخه پیچی می‌کردند تا با به رخ کشیدن تجدد و فضاسازی تجددگرایان مستقیم و غیرمستقیم به حذف، تبدیل، بسط، انعطاف یا تغییر دین اسلام بپردازند؛ ساکت نماند و چوب لای چرخ استبداد رضاخانی می‌گذاشت، آن‌هم در فضایی که افراد از خود بیگانه‌ای چون “تقی‌زاده‌ها” می‌گفتند: “باید از فرق سر تا انگشت پا غربی شد تا به رنگ تجدد و تمدن درآمد”.

شهید مدرس

شهید مدرس

حذف مدرس از صحنه

وسعت فكری مدرس به‌گونه‌ای بود که بزرگانی چون امام (ره) در محضرش تلمذ کرده و انقلاب جهانی و فرا ملی را به راه انداختند. در کنار چنین اخلاق سیاسی و دینی، وی یک اصفهانی نکته‌سنج و ظریف به شمار می‌آمد، که شوخی‌ها و بذله‌گویی‌های معنادار خود را گاه با زبان نیش‌دار مطرح می‌کرد تا آنجا که اکثریت رجال سیاسی مجلس یا حتی خود رضاشاه درامان نبودند؛ از طرفی به واسطه پایین بودن سطح آگاهی عمومی با این روش سعی در آگاه‌سازی و بیداری عوام‌الناس نسبت به اوضاع حاکم داشت؛ شاید حاضرجوابی و بداهه ‌گویی‌های او را بتوان به نوعی نقادی رسا در زبان فکاهی و طنز در رسانه‌ای شفاهی به‌حساب آورد.

شهید مدرس

شهید مدرس

وی که الحق ملقب به «سلطان الشهدا دوره دیکتاتوری» شده بود مقابل هجوم عناصر وابسته دیکتاتوری مردانه پایداری كرد و هیچ‌گاه از ابراز عقاید خود کوچک‌ترین هراسی نداشت و کمترین توجهی به عمال دست نشانده نمی‌گذارد. چه آن‌که می‌گویند پس از دو سال که از تبعید مدرس در “خواف” می‌گذشت از طرف رضا شاه پیغام فرستاده شد که: «اگر وارد سیاست نمی‌شوید و در تهران در گوشه آرام می‌نشینید آزاد خواهید شد و کسی با شما کاری نخواهد داشت» و شهید آیت الله مدرس در جواب گفت: «این فرض محالی است و هرگز دست از افکار خود بر نخواهم داشت، اگر مرا بکشید بزرگ‌ترین ننگ را از خود به یادگار خواهید گذاشت و اگر زنده بمانم و فرصت پیداکنم انتقام خواهم گرفت …».

و همین‌ها بود که عاقبت دولت انگلیس به‌ عنوان طراح و مغز متفکر رژیم دیکتاتوری پهلوی نتوانست مدرس را با حربه‌های گوناگون از سر راه بردارد و سیله خود مردم ایران زمین‌گیر کند پس با شکست در صفحه شطرنجی که مدرس به‌عنوان نماینده مراجع و علمای شیعی در مقابل‌شان چیده بود؛ بازی را با حذف وی به نفع خود تمام کرد. آن هم در بازی‌ای که به عنوان یکی از شکست‌های تاریخی انگلیس در خاورمیانه در مقابل جهان اسلام در تاریخ ثبت شد.

دیدگاه‌ها

  1. رصدگر گفته :

    این مطلب تکراری و از سال قبل کار شده

  2. ايليا گفته :

    این مطلب تکراری و بارها و بارها از سال قبل کار شده

دیدگاهتان را بنویسید

- دیدگاه شما، پس از تایید سردبیر در پایگاه خبری صاحب نیوز منتشر خواهد‌شد
- دیدگاه‌هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد‌شد
- دیدگاه‌هایی که به غیر از زبان‌فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد‌شد