صفحه اصلی » آخرین اخبار ایران و جهان » نگاهی دوباره به تجربه ای عظیم

نگاهی دوباره به تجربه ای عظیم

وزهای گذشته شاهد برگزاری هشتمین نمایشگاه بزرگ کتاب اصفهان بودیم. نمایشگاهی که به مدت شش روز، از دهم تا پانزدهم اسفندماه جاری در مکان پل تاریخی شهرستان برپا شد؛ و طی آن بالغ بر 60 هزار عنوان کتاب توسط بیش از هشتصد ناشر داخلی و خارجی، با تخفیف چهل درصدی به

تاریخ انتشار: ۱۴:۰۶ - چهارشنبه ۱۳۹۲/۰۲/۱۱

در کنار غرفه های بسیاری که به عرضه کتب و بعضا نرم افزارهای گوناگون در موضوعاتی چون عمومی، ادبی، دینی، درسی، فنی، کنکوری و … می پردازند؛ فضاها و غرفه هایی نیز برای کارهایی از جنس کارگاه و ارائه در نظر گرفته شده و نشست هایی در موضوعات مختلف از جمله سبک زندگی، حجاب و عفاف، اقتصاد مقاومتی، مهدویت و … در روزهای برپایی نمایشگاه برگزار می گردد.

علاوه بر این موارد می توان به بازدید مسوولین مختلف استانی از نمایشگاه، دیدار مسوولین برگزارکننده نمایشگاه با علما و رجال شهر، حضور نسبتا فعال بعضی مطبوعات استانی در نمایشگاه، و البته وجود موردی غرفه های نه چندان مربوط به این حوزه در نمایشگاه نیز اشاره کرد.

موارد فوق عمده اتفاقاتی است که در این هشت دوره برگزاری نمایشگاه کتاب استانی، هر ساله و با اندکی کم و زیاد، چهره این رویداد مهم فرهنگی را رقم زده است. رویداد مهمی که از ابتدای شروع به کار دولت نهم و در ضمن نگرش تمرکز زدایی که این دولت داشت، ابداع شد و تا به حال بیش از دویست و سی بار در نقاط مختلف و در تمامی استان های کشور به صورت دوره ای برپا شده است تا بتواند سهم مهمی در ارتقای فرهنگی تمامی ملت ایفا کند. راهی را که برای رسیدن به این هدف انتخاب شده است، می توان در چند محور خلاصه کرد؛

نزدیک کردن و در دسترس قرار دادن هر چه بیشتر مهم ترین محصول فرهنگی برای همه مردم کشور

–                 گرد هم آوردن حداکثر محصولات عرضه شده در این حوزه و ارائه یک جا به مخاطب

–                 ارائه تخفیف قابل توجه و چشمگیر انواع هزینه های تهیه کتاب برای مردم  

–                تکرار سالیانه نمایشگاه و در نتیجه به روز کردن مخاطب با عرضه آخرین منشورات کشور

 این محورها، اهم اهداف تعریف چنین برنامه ای در بین برنامه های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را تشکیل می دهند. و البته کارکرد دیگری که این نمایشگاه ها از خود نشان داده اند، بازنمایی شرایط و اوضاع یک ساله بازار نشر و خرید و فروش کتاب در کشور است. هر سالی که در فضای عمومی نشر و مطالعه کشور شاهد پویایی، نشاط و رونق بوده ایم، این نمایشگاه ها نیز پرشور و بانشاط و دلگرم کننده بوده اند و هر زمان که این سرزندگی در بازار نشر نبوده، نمایشگاه ها نیز فروغ چندانی نداشته اند.

به عنوان مثال، همان طور که متاسفانه در سال گذشته شاهد رکود سهمگین و تورم لجام گسیخته ای در مراحل طبع و نشر کتاب بودیم و این شرایط نا به سامان – که خود مجال مفصلی برای بررسی، ریشه یابی و یافتن راه های برون رفت نیاز دارد – خود را در چند نوبت و با جهش های قیمتی پیاپی و کم فاصله نمایان کرد و در نتیجه، هم قدرت خرید مردم به شدت کاهش یافت و هم بسیاری از ناشران از خیر نشر آثار جدید گذشتند تا شاهد رکود کم سابقه ای در بازار چاپ و نشر کشور باشیم؛ بازدید کنندگان نمایشگاه کتاب امسال نیز بیش از خرید به مشاهده کتاب ها می پرداختند؛ کتاب هایی که چندان جدید نبودند، اما گران …

 اما گذشته از این مباحث، موضوعی که پس از سال ها برگزاری این برنامه ضروری به نظر می رسد، اقدام به مطالعه درباره میزان صحت و موفقیت در سیاست گزاری، برنامه ریزی و اجرای این برنامه است. علی الخصوص زمانی که از قول معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می خوانیم که: « امیدواریم برگزاری نمایشگاه های کتاب استانی در استان های مختلف در جهت ترویج فرهنگ کتاب خوانی و افزایش سرانه مطالعه تاثیرگذار باشد. » و متوجه می شویم چنین امر واجبی تا کنون مغفول مانده است.

 نکته ای که مسوولین بالادستی و تصمیم سازان هر سازمان و نهادی باید به آن توجه کنند این است که هر برنامه ای پس از بررسی ها و مطالعات اولیه، نیازمند بازبینی و بررسی به صورت موازی و بازخوردگرفتن از نتایج است. مثلا در قبال ما نحن فیه، از مسوولان پذیرفته می شود که با پیش فرض هایی اولیه و با هدف گزاری مناسب به طرح برنامه ای جدید برسند و به امید رسیدن به اهداف، پای کار اجرای آن بایستند؛ اما این که هشت سال بگذرد و این تجربه بیش از دویست مرتبه تکرار شود، ولی خبری از مطالعه و بازخورد گیری نباشد، و مردم و مسوولین ندانند که این برنامه چه قدر در رسیدن به هدف موفق بوده و شاهد تغییر چندانی در آن نباشیم، چندان قابل پذیرش نیست. و امروز جای این است که گزارشی از این برنامه ی مهم، بزرگ و هزینه بر توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر شود تا میزان موفقیت این برنامه در رسیدن به اهداف مختلف و علل ناکامی در دست یافتن به بعضی دیگر در بازه های زمانی مختلف و در کل دوره مشخص گردد. و البته این گزارش و نتایج و راهکار هایی که از دل آن به دست خواهد آمد بسیار ارزشمند خواهد بود و می تواند پهلو به پهلو ارزشمندی برگزاری کل برنامه بزند.

حال اگر ما بخواهیم نگاهی کلی به دوره های مختلف برگزاری این نمایشگاه در اصفهان بیاندازیم، به طور خلاصه شاهد چند نکته هستیم؛ اول این که در طی سالیان، شاهد تفاوت چندان در محتوا و اجرائیات نمایشگاه نبوده ایم و یا این تغییرات به چشم نیاده اند، مثل حضور ناشران بیت المللی در نمایشگاه امسال. دوم این که تبلیغات و اطلاع رسانی نمایشگاه در سال های اخیر رشد حجمی بسیاری داشته، اما رشد کیفی چندانی نداشته است؛ یعنی به جز عبارت «تخفیف 40 درصدی» نکته دیگری که مخاطب را جذب کند نداشته. سوم این که خوشبختانه در محتوای نمایشگاه شاهد میرایی بحث اصلی (کتاب) و ورود مهمان های ناخوانده و سطحی نبوده ایم. اما مهمترین نکته، کاهش استقبال و کیفیت کلی نمایشگاه است طی سالیان است؛ که هر چند امسال جدا از بی رونقی کل بازار نشر، از مسائلی مانند تورم عمومی، زمان بد نمایشگاه و … نیز نشات گرفته است، اما مختص امسال نبوده و ظاهرا دور نیست زمانی که موجودیت این برنامه را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

اما راه حل اصلی چیست؟

شاید بتوان گفت تنها راه حل اصلی و بلند مدت مشکل مطالعه در کشور ما، تقویت کتابفروشی ها است.

این نمایشگاه ها علی رغم ارزشی که دارند، چند مشکل عمده دارند:

یکی این که بسیار کوتاه اند؛ هر سال 5-6 روز. دیگر این که دورند و رفت و آمد به آن ها نیازمند انگیزه بسیار و البته هزینه نسبتا زیاد است. سوم این که امسال هستند، اما تضمینی نیست که سال بعد باشند. چهارم هم این که خرید کتاب های یک سال به صورت یک جا فشار بسیاری از لحاظ اقتصادی وارد می کند و حتی حجم کتاب های خوانده نشده را افزایش می دهند و …

اما حالتی را فرض کنید که کتابفروشی محل شما یا محله ی کناری، در سال دو یا سه نوبت فروش با تخفیف مثلا 30 درصدی ارائه کند. این حالت علاوه بر این که تمامی ایرادهای پیش گفته را برطرف می کند و اهدافی که در ابتدای متن برشمرده شد را نیز به خوبی محقق می کند، می تواند کتاب را به صورتی جدی تر وارد زندگی همه مردم کند و تهیه آن را بسیار راحت تر. و البته کمک می کند که وزن کتاب در سبد خانوار و اهمیتش در خانه ها به مراتب بیشتر شود.

یعنی شما با صرف هزینه ای تقریبا برابر با همین نمایشگاه های سالانه علاوه بر این که به اهداف آن را به مراتب موفق تر محقق می کنید و واقعا سطح فرهنگ جامعه را ارتقا می دهید، شبکه ی توزیع سالم و کاملی نیز ایجاد می کنید و اشتغال پایدار هم به طبع آن ایجاد خواهد شد.

هشت سال گذشته است و فرصت بزرگی که این نمایشگاه ها می توانست در مرتبط کردن انتشارات های کشور با فروشگاه های شهری و استانی، شناخت کتابفروشی ها و حمایت و سازماندهی آن ها و سر و سامان دادن به سیستم توزیع مستمر و فراگیر کتاب در بین مردم ایجاد کند از بین رفته است. آیا این کافی نیست تا برنامه ریزی و اجرای این مهم و نحوه هزینه کرد این بودجه بازتعرف شود؟ وقت آن است که به جشنواره بزرگ فروش فرش ایرانی اقتدا کنیم و شعارمان این باشد که: « هر فروشگاه یک نمایشگاه ».

دیدگاهتان را بنویسید

- دیدگاه شما، پس از تایید سردبیر در پایگاه خبری صاحب نیوز منتشر خواهد‌شد
- دیدگاه‌هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد‌شد
- دیدگاه‌هایی که به غیر از زبان‌فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد‌شد

هجده − نه =