صفحه اصلی » آخرین اخبار ایران و جهان » قطعنامه ۵۹۸ حدیبیه دوران معاصر بود/ گفتمان جهاد و شهادت با پذیرش قطعنامه تحکیم شد

بازخوانی یک پرونده تاریخی؛

قطعنامه ۵۹۸ حدیبیه دوران معاصر بود/ گفتمان جهاد و شهادت با پذیرش قطعنامه تحکیم شد

صدور فتوای ارتداد سلمان رشدی، نامه به گورباچف و… نشان‌ می‌دهد که درگیری با کفر در مکتب امام(ره) تمام نشد و پذیرش قطعنامه بهترین تصمیم ایشان بود و برکاتی مثل بیداری اسلامی، و راه‌اندازی جنبش‌های منطقه به‌ویژه حزب‌الله لبنان که برندی علیه جور و کفر است را در پی داشت.

تاریخ انتشار: ۱۱:۴۳ - یکشنبه ۱۳۹۵/۰۴/۲۷

صاحب نیوز/ قطعنامه 598 در 27 تیرماه 1367 با پذیرش رسمی از سوی جمهوری اسلامی ایران آن هم درست پس از یک سال تأخیر پس از تصویبش بالاخره به جنگ بین دو کشور ایران و عراق خاتمه داد و صلحی نسبی را در منطقه برقرار کرد.

اگرچه ترتیبات و مقررات قطعنامه به راحتی اجرا نشد و به دلیل اختلافات نظر دو طرف در تفسیر و اجرای مقررات آن و از همه مهمتر کارشکنی های عراق، روند اجرای آن خصوصاً در ابتدا با مشکلاتی مواجه و در مواردی ترتیبات قطعنامه، گاهی نقض و یا ناقص اجرا شد، تصویب قطعنامه 598 در 20 ژوئیه 1987 (29 تیر 1366) براساس فصل هفت منشور حکایت از آن داشت که اعضای شورای امنیت به ویژه اعضای دائمی آن تصمیم جدی گرفته بودند تا صرف نظر از علت و انگیزه جنگ بین دو دولت به آن پایان دهند.
این قطعنامه با قطعنامه های پیشین شورا متفاوت بود. مهم ترین تفاوت آن از نظر صوری، قرار گرفتن آن در قالب فصل هفت منشور ملل متحد بود که آن را از حالت توصیه خارج و برای دوطرف جنگ لازم الاجرا می کرد.

از نظر محتوایی نیز این قطعنامه از قطعنامه های پیشین جامع تر بود و در آن سعی شده بود برخی دیدگاه ها و خواسته های ایران مورد توجه قرار گیرد.
آیت‌الله خامنه‌ای، رییس‌جمهوری وقت در نامه‌ای که در روز ۲۷ تیر ۱۳۶۷ برای خاویر پرز دکوئیار، دبیرکل وقت سازمان ملل متحد ارسال کرد، آورده بود: «…همان طور که به خوبی استحضار دارید، آتش جنگی که به وسیله رژیم عراق در ۲۲ سپتامبر ۱۹۸۰ با تجاوز علیه تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران آغاز گردید، اینک ابعاد غیرقابل تصوری به خود گرفته است که کشورهای دیگر و حتی غیرنظامیان بی‌گناه را نیز در شعله‌های خود گرفته است‌. قتل ۲۹۸ نفر انسان بی‌گناه که با ساقط ساختن هواپیمای ایرباس جمهوری اسلامی ایران به وسیله یکی از کشتی‌های جنگی آمریکایی در خلیج فارس به وقوع پیوست‌، نمونه‌ای بارز در این خصوص است‌.105552

در چنین موقعیتی‌، تلاش‌های جنابعالی برای اجرای قطعنامه ۵۹۸ حائز اهمیت ویژه‌ای است‌. جمهوری اسلامی ایران پیوسته کمک و پشتیبانی خود را نسبت به شما در حصول به این هدف مبذول داشته است‌. در این زمینه ما مصمم گردیدیم که رسماً اعلام داریم جمهوری اسلامی ایران به خاطر اهمیت حفظ جان انسان‌ها و برقراری عدالت و صلح و امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی‌، قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت را می‌پذیرد…»
حجت‌الاسلام والمسلمین محمدمهدی بهداروند، جامعه‌شناس و از رزمندگان و جانبازان دوران هشت‌سال دفاع‌مقدس در تحلیل عواملی که به پذیرش قطعنامه 598 انجامید، می گوید: برای تحلیل دوران هشت‌ساله دفاع‌مقدس با سه سؤال اصلی مواجهیم: دلایل شروع جنگ، دلایل ادامه آن و نیز عوامل اتمامش.

باید توجه داشت هر جنگی روزی شروع شده و روزی به پایان می‌رسد، دفاع‌مقدس هشت‌ساله هم چنین بود و پرونده آن با پذیرش قطعنامه 598 توسط فرمانده کل قوا یعنی امام‌خمینی(ره) بسته شد.
وی درباره علل این پذیرش اظهار کرد: عوامل سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و نظامی در ابعاد داخلی و خارجی بر این خاتمه تأثیر داشتند و باید در یک منظومه بررسی شوند؛ از نظر سیاسی فرهنگی عده کمی در اواخر به جبهه‌ها‌ می‌آمدند، نه آنکه جنگ و دفاع را قبول نداشتند، بلکه چون معمولاً در طول سال مشغول کار، درس و کشاورزی بودند، در انتهای زمستان به جبهه‌ می‌آمدند. لذا با کمبود نیروی جدی مواجه بودیم.

حجت‌الاسلام بهداروند خاطر نشان کرد: همچنین در آن زمان دولت به‌دلیل کمبود اعتبارات و فروش نفت ارزان‌تر از هفت دلار، با قلت بودجه مواجه بود و نمی‌توانست تجهیزات مالی و نظامی جنگ را تأمین کند؛ به‌گونه‌ای که معروف بود ایران در طول سال جز یک عملیات بزرگ را نمی‌تواند انجام دهد. در بُعد سیاسی هم عده‌ای معتقد بودند باید جنگ تمام شود و جنگ را بر محور دیپلماسی و سیاست اداره‌ می‌کردند که در رأس آن‌ها آیت‌الله هاشمی رفسنجانی بود و‌ می‌گفت: عملیاتی بزرگ انجام دهید و بخشی بزرگ از خاک عراق را بگیرید و بعد به جنگ پایان دهیم.

بنابرگفته یکی از غواصان عملیات «کربلای چهار» این استراتژی به‌ویژه بعد از عملیات خیبر و والفجرها که آقای هاشمی از سوی امام(ره) به فرماندهی جنگ منصوب شد، قوت گرفت، به‌گونه‌ای که اگر امام‌ می‌فرمودند: «جنگ جنگ تا رفع فتنه در عالم» ایشان‌ می‌گفت: «جنگ، جنگ تا یک عملیات». بنابراین نوعی تفکر صلح‌طلب و خواستار پایان جنگ در میان فرماندهان نظامی به وجود آمد. همچنین در بدنه دولت و دستگاه دیپلماسی، بسیاری معتقد به اتمام جنگ بودند و رایزنی‌های بسیاری در سازمان ملل انجام دادند.
وی تأکید کرد: در خارج هم اروپا و آمریکا به این نتیجه رسیدند که ممکن است ایران به پیروزی‌های بزرگ برسد، لذا برای ممانعت از این پیروزی اجماع کردند و در سال 1365 نگارش «قطعنامه 598» را آغاز کردند و بعد از تصویب در شورای امنیت به ایران اعلام کردند و ایران نه پذیرفت و نه رد کرد. تا اینکه در 15 روز قبل از پذیرش قطعنامه در تاریخ 27 تیرماه سال 1367 امام(ره) در پیامی فرمودند: «امروز تردید در ادامه جنگ خیانت به خدا و رسول خدا(ص) است».

حجت‌الاسلام بهداروند ابراز کرد: اما آقای هاشمی با نامه محسن رضایی به‌عنوان فرمانده وقت سپاه (که نقش مهمی را ایفا کرد) و نامه دولت نشان دادند که ادامه جنگ میسور نیست و دولت نمی‌تواند حمایت جدی داشته باشد و وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی هم گفت دیگر کسی به جبهه‌ها نمی‌رود.
وی ادامه داد: همه این‌ها به‌ویژه نامه محسن رضایی باعث شد امام(ره) قطعنامه را بپذیرند. لذا ین پذیرش هرگز به‌معنای قبول شکست نبود، بلکه به‌دلیل مقتضیات زمان و مکان، به صلح‌های صدر اسلام همچون صلح حدیبیه شباهت داشت.

این استاد حوزه علمیه با اشاره به برداشت اشتباه دشمن از پذیرش قطعنامه و تصور ضعف ایران گفت: با این توهم دشمن به مرزهای جنوب و غرب حمله کرد و عملیات مرصاد را انجام داد و حتی تا سر جاده اهواز خرمشهر آمد، اما با آمدن رهبری (رییس‌جمهور وقت) و پیام امام(ره) سیل جمعیت به جبهه‌ها آمدند و منافقان را بیرون راندند. حتی محسن رضایی گفت: به امام بگویید ما‌ می‌توانیم به بصره برویم و آنجا را تصرف کنیم، اما ایشان پاسخ دادند: ما پذیرفته‌ایم و دست از آن برنمی‌داریم.

*پذیرش قطعنامه، تغییر خاکریز بود
این جانباز دفاع‌مقدس با بیان اینکه امام‌خمینی(ره) جنگ با کفر را تمام نکردند، بلکه خاکریز آن را تغییر دادند، تصریح کرد: صدور فتوای ارتداد سلمان رشدی، نامه به گورباچف و… نشان‌ می‌دهد که درگیری با کفر در مکتب امام(ره) تمام نشد و پذیرش قطعنامه بهترین تصمیم ایشان بود و برکاتی مثل بیداری اسلامی، و راه‌اندازی جنبش‌های منطقه به‌ویژه حزب‌الله لبنان که برندی علیه جور و کفر است را در پی داشت.
وی راه‌اندازی و تحکیم گفتمان جهاد و شهادت در دنیا را نیز از این برکات دانست و بیان کرد: تهذیب نفوس اجتماعی و تربیت انسان‌های بزرگ نیز از دستاوردهای دفاع‌مقدس و قطعنامه 598 است. لذا باید از نسبت‌دادن خیانت در تحلیل آن دوری کرد؛ چنان‌که امام(ره) در پیامی در اواخر عمر فرمودند: «من این قطعنامه را با مشورت مسؤولان نظام که به صداقت و تدین آن‌ه598ا اعتماد دارم پذیرفتم، کسی آن‌ها را سرزنش نکند».
بهداروند در پایان خاطرنشان کرد: این یعنی خیانت و اضطراری نبوده و شکست برای صدام رخ داد و اعدام شد و آمریکا به عراق حمله کرد، در حالیکه ایران امن‌ترین و مقتدرترین کشور است که داعش حتی نتوانسته یک عملیات در آن انجام دهد. اینکه صدای انقلاب و دفاع‌مقدس در سوریه، یمن، بحرین و لبنان بلند است؛ یعنی ما هرگز در جنگ تحمیلی شکست نخوردیم و نبرد علیه کفر، نفاق و التقاط را ادامه‌ می‌دهیم.

*رویارویی همه کفر با ایران!
حسین نقوی حسینی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی درباره عوامل زمینه‌ساز پذیرش قطعنامه 598‌ می‌گوید: بعد از جنگ تحمیلی عراق علیه ایران و حرکت نابخردانه صدام با حمایت استکبار جهانی به‌ویژه آمریکا و کشورهای غربی که امروز مدعی مبارزه با تروریسم و خشونت طلبی‌اند، ملت ایران مقاومتی تمام‌عیار نشان داد، آن‌هم در شرایطی که این جنگ مواجهه یک کشور با یک کشور نبود، بلکه بیش از 60 کشور نیروی انسانی به جبهه‌های جنگ علیه ایران اعزام‌ می‌کردند.
وی با بیان اینکه جنگ تحمیلی علیه ایران، نبرد همه متحدان شیطانی علیه جمهوری اسلامی بود، ادامه داد: اما ملت ایران مردانه مقاومت کردند و نه‌تنها همه سرزمین‌ها را پس گرفتند، بلکه درس خوبی به متجاوزان دادند تا بدانند اگر کسی به ایران اسلامی تجاوز کند، سرنوشتش چنین خواهد بود. از این‌رو وقتی به این اهداف رسیدیم، مصمم شدیم تا به‌لحاظ سیاسی جنگ را خاتمه دهیم.

البته به پیشنهادات و قطعنامه غرب اعتراضاتی داشتیم و وقتی خواسته‌هامان تأمین شد، پذیرفتیم.
نماینده ورامین و پیشوا در خانه ملت درباره تعبیر شکست از پذیرش قطعنامه 598 توسط برخی از افراد تصریح کرد: جهوری اسلامی هرگز در دوران جنگ احساس ضعف نظامی نکرد و کسانی‌که ضعف نظامی را عامل پذیرش این قطعنامه‌ می‌دانند، تحلیلی غلط از جنگ تحمیلی دارند؛ چراکه ما در بهترین موقعیت بودیم و بالعکس رژیم عراق در بدترین موقعیت خود به‌سر‌ می‌برد.
وی درباره دستاوردهای قطعنامه 598 برای نظام و مردم بیان کرد: پس از پذیرش قطعنامه، حقوق ایران توسط نهادهای بین‌المللی دنبال، و مطالباتمان خواسته شد و در نتیجه همین پیگیری‌ها، عراق به‌عنوان متهم شناخته شد (چیزی که استکبار جهانی در طول هشت‌سال دفاع‌مقدس نمی‌پذیرفت)، و مقرر شد تا خسارت و غرامت ایران را بپردازد.
نقوی‌حسینی ادامه داد: همچنین پایان جنگ و پذیرش قطعنامه، فرصت سازندگی را در کشور ایجاد کرد؛ به‌طوری‌که ما با سرعت توانستیم مناطق جنگ­زده را بازسازی کنیم و جنگ­زده‌ها را اسکان دهیم. البته دفاع‌مقدس دستاوردهای معنوی بسیار ارزشمندی برای ما برجای گذاشت؛ همچون روحیه شهادت‌طلبی و تقویت بنیه و فرهنگ ایثار و شهادت، به‌گونه‌ای‌که هنوز هم اثر مطلوبی در جامعه دارد و اگر کشوری نگاه چپ به ایران کند، ملت با همان روحیه مقابل متجاوز‌ می‌ایستند.

*دستاوردهای یک صلح در اقتدار نظام
بنابرگفته این عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، دوران دفاع‌مقدس نمایش اقتدار و مقاومت ملت ایران مقابل متجاوزان بود و اتحاد مردم را تصویر کرد؛ علاوه بر این، زمینه تجربه و پیشرفت نظامی و دستاوردهای جنگ‌افزاری و دفاعی را نیز برای ما هموار کرد.
نقوی‌حسینی درباره تأثیر دوران دفاع‌مقدس و تداوم جنگ در خاکریزهای دیگر بعد از پذیرش قطعنامه بر ملت­های منطقه به‌ویژه در کشورهایی همچون لبنان، سوریه و فلسطین خاطرنشان کرد: یکی از دستاوردهای جنگ تحمیلی و مقاومت ایران این بود که بسیاری از ملل مستضعف که خود را مقابل سلطه‌گران ناتوان‌ می‌دیدند و بر این باور بودند که نمی‌توان با این قدرت‌ها مواجه شد، این بود که دریافتند‌ می‌توان پوزه استکبار را به خاک مالید و همچون ملت ایران مقابلشان قد عَلَم کرد و ایستادگی نمود. از این‌رو جنبش‌های مقاومت منطقه همچون مبارزه مردم فلسطین با رژیم جعلی صهیونیستی و نیز بیداری اسلامی از دفاع‌مقدس ما الهام گرفته‌اند.

روایت فرمانده وقت سپاه پاسداران از دلایل قبول قطعنامه
محسن رضایی فرمانده سپاه پاسداران در دوران جنگ درباره پذیرش قطعنامه ۵۹۸ می‌گوید: «دو نگاه در خصوص قطعنامه ۵۹۸ وجود داشت در نگاه اول مقایسه‌ای بین این قطعنامه و دیگر قطعنامه‌هایی که از سوی شورای امنیت صادر می‌شده صورت می‌گیرد و سرانجام با توجه به تنظیم نکاتی در قطعنامه ۵۹۸ آن را تا حدودی به نفع ایران تعبیر می‌کنند و به همین واسطه مورد پذیرش مقامات قرار می‌گیرد. بر اساس نگاه دوم، شرایط نظامی در سال‌های اواخر جنگ، به گونه‌ای بود که ایران در موضع ضعف قرار گرفت.

از یک طرف عراق درازدستی‌هایی به لحاظ نظامی در مرزهای ایران داشت و حتی قسمت‌هایی از خاک ایران را به تصرف خود درآورده بود و از سویی دیگر، آمریکا با آوردن ناوگان جنگی خود، منطقه خلیج فارس را به کانون بحران تبدیل کرده بود. ادامه جنگ در چنین صورتی کاملا به زیان ایران بود، بنابراین بهترین راه ممکن برای جلوگیری از ضررهای احتمالی آتی، پذیرش قطعنامه ۵۹۸ است.»
سرلشکر رضایی با تاکید بر اینکه هر دو نگاه در پذیرش قطعنامه دخالت داشت، می‌افزاید: «این یعنی اگر قطعنامه ۵۹۸ صادر نمی‌شد و این فشار‌ها وجود داشت باز هم جنگ ادامه پیدا می‌کرد و اگر قطعنامه ۵۹۸ صادر می‌شد، اما از فشارهای قدرت‌های خارجی و عوامل نظامی خبری نبود، باز هم جنگ ادامه پیدا می‌کرد. هردو این‌ها موثر بود. منتهی از زمان صدور قطعنامه ۵۹۸ تا زمان پذیرش آن از سوی ایران هشت- نه ماهی فاصله است. در این مدت ایران تلاش می‌کرد که نکاتی که در قطعنامه هست دارای صراحت بیشتری باشد.

به عبارت دیگر ایران به دنبال صدور قطعنامه ۵۹۹ بود که صراحت بیشتری نسبت به برخی جملات قطعنامه قبلی داشته باشد. ایران در خصوص تعیین کمیته خسارات و کمیته تعیین آغازگر جنگ می‌گفت که این مساله برای ما مشخص است بنابراین بهتر است در قطعنامه بعدی نوشته شود متجاوز کسی است که از مرزهای بین‌المللی عبور کرده باشد و در مورد تعیین خسارات جنگی، تاکید ایران این بود که می‌بایست خسارات پرداخت شود.

این تلاش‌ها تا حمله دوباره عراق به قسمت‌هایی از خاک ایران ادامه پیدا کرد و در ‌‌‌نهایت ایران به این نتیجه رسید که به‌‌‌ همان حداقل‌های قطعنامه ۵۹۸ اکتفا کند.»

منابع:
صحیفه امام خمینی(ره)
روزنامه اطلاعات و جمهوری اسلامی
سایت شخصی محسن رضایی
سایت تاریخ ایرانی
قدس آنلاین

انتهای پیام/217

دیدگاهتان را بنویسید

- دیدگاه شما، پس از تایید سردبیر در پایگاه خبری صاحب نیوز منتشر خواهد‌شد
- دیدگاه‌هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد‌شد
- دیدگاه‌هایی که به غیر از زبان‌فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد‌شد