297719_701
۰۹:۳۱ - سه شنبه ۱۳۹۵/۱۱/۵

حل معضل بيكاري فارغ‌التحصيلان نيازمند تمهيدات زيرساختي؛

لشکر دکترهای بیکار و نگاه تهدیدمحور وزارت علوم!

سال ۹۳، ۳۴۰ هزار نفر برای جذب در هیئت علمی دانشگاه‌های کشور نام‌نویسی کرده‌اند که از این تعداد تنها ۴۰ هزار نفر جذب یا در مرحله جذب شدن قرار گرفته‌اند. اینها البته همگی دارای مدرک دکترا نبوده‌اند، لیکن تعداد افراد دارای مدرک دکترا در بین آنها کم نبوده است!

صاحب نیوز-محسن فرهادی/ در فضایی که رکود بر تمامی بخش‌های کلیدی اقتصاد ایران سایه انداخته است، معضل بیکاری را می‌توان مهم‌ترین غول پیش روی جوانان جویای کار کشور دانست. چرخ اقتصاد به خوبی نمی‌چرخد و چرخِ نچرخ هم طبیعتاً نیرویی نیاز نخواهد داشت! با این حال، معضل بیکاری در بخش فارغ‌التحصیلان دانشگاهی بغرنج‌تر است.

به صورتی که از آن به عنوان مهم‌ترین معضل فعلی کشور در بخش اشتغال و بازار کار یاد می‌شود.
مطابق آمار، از حدود 2/11 میلیون نفر جمعیت دارای تحصیلات عالی یا در حال تحصیل در کل کشور، 7/5 میلیون نفر (4/51درصد) غیرفعال هستند. به عبارت دیگر بیش از نیمی از جمعیت فارغ‌التحصیل یا در حال تحصیل دانشگاهی هیچ نقشی در تولید ندارند. موضوع بحث ما در این گزارش اما ارائه آمارهای کلی در ابعاد مختلف این موضوع نیست. بدون شک دردناک‌ترین وضعیت بیکاری فارغ‌التحصیلان دانشگاهی کشور را باید در فارغ‌التحصیلان بیکار مقطع دکترا سراغ گرفت، لذا ما هم در این مجال به این موضوع خواهیم پرداخت.
این مسئله وقتی اهمیت می‌یابد که بدانیم طی سال‌های گذشته تدریجاً ترافیک کنکور سراسری به کنکور کارشناسی ارشد منتقل شده و موج مذکور در حال رسیدن به کنکور دکتری است. آمار دقیقی از تعداد دکترها یا دانشجویان دکتری بیکار در سطح کشور موجود نیست. تنها سال 93 رئیس مرکز جذب هیئت علمی وزارت علوم گفته است:‌«6 هزار نفر با مدرک دکترای تخصصی (phd) در سطح کشور بیکار هستند. » اخیراً وزیر علوم نیز به سونامی در حال آمدن به مقطع دکتری واکنش نشان داده، در جمع رؤسای دانشگاه‌های سه استان خراسان گفته است:‌«این تعداد زیاد است!» فرهادی سپس پیشنهاد داده تا با توجه به کثرت رشته‌های دکترا، همراه با صدور مجوز رشته‌های مختلف، تعداد پذیرش هم ذکر شود تا جلوی افزایش بی‌رویه گرفته شود. الساعه، میزان تأثیر این نوع تدابیر جناب وزیر چندان مشخص نیست ولیکن مؤثر بودن آن سخت به نظر می‌رسد!
محمد فرهادی در جایی دیگر نیز گفته است:«‌میانگین بیکاران در میان فارغ‌التحصیلان بالاتر از میانگین کشور است و دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری نیز در سال‌های آینده به تعداد بیکاران اضافه می‌شوند.‌» دغدغه مسئولان وزارت علوم در زمینه بیکاری قریب‌الوقوع لشکر دکترها در‌خور تقدیر است، ولیکن سؤال اصلی این است که آنها در جهت رفع این معضل ملی چه تمهیداتی اندیشیده‌اند و برای بهره‌گیری از این حجم عظیم نیروی انسانی باکیفیت چه برنامه‌ای دارند؟ رصد اقدامات و اظهارات این بزرگواران نشان می‌دهد که مسئولان مذکور متأسفانه برنامه عملیاتی مشخصی را در این جهت ارائه نکرده‌اند.

لزوم اجرای هر چه زودتر طرح آمایش آموزش عالی برای جلوگیری از ورود بی‌رویه فارغ‌التحصیلان مقطع کارشناسی ارشد به دکتری، تنها برنامه اعلام شده مسئولان این وزارتخانه برای مدیریت وضعیت یادشده بوده است؛ مسئله‌ای که نشان می‌دهد نگاه تهدیدمحور به این خیل عظیم نیروی انسانی متخصص، حرف اول را در وزارت علوم می‌زند!
حل ریشه‌ای معضل بیکاری فارغ‌التحصیلان دانشگاهی اما طبیعتاً نیازمند تمهیدات زیرساختی دیگری است. پیوند دادن صنعت و دانشگاه در سایه توجه و تأکید بر صنایع داخلی را می‌توان یگانه راه‌حل معضل بیکاری فارغ‌التحصیلان دکتری محسوب نمود، چراکه جای دادن تمامی این فارغ‌التحصیلان در مسند تدریس دانشگاه‌های کشور مقدور نیست.

خصوصاً اینکه در سال‌های اخیر ورودی کنکور سراسری کاهش یافته و تعداد زیادی از صندلی‌های دانشگاه‌ها در مقطع کاردانی و کارشناسی خالی مانده است. در این شرایط طبیعتاً تبِ استخدام هیئت علمی نیز تدریجاً فروکش خواهد کرد و این موقعیت شغلی نیز برای فارغ‌التحصیلان دوره دکتری از دست خواهد رفت.

فی‌المثل سال 93، ۳۴۰ هزار نفر برای جذب در هیئت علمی دانشگاه‌های کشور نام‌نویسی کرده‌اند که از این تعداد تنها ۴۰ هزار نفر جذب یا در مرحله جذب شدن قرار گرفته‌اند. اینها البته همگی دارای مدرک دکترا نبوده‌اند، لیکن تعداد افراد دارای مدرک دکترا در بین آنها کم نبوده است!
سؤال این است که با 300 هزار نفر دیگر باید چه کرد؟ آیا اینها را نیز می‌توان با اجرای طرح آمایش آموزش عالی سامان داد؟ طبیعتاً جواب منفی است و اصولاً ادعای تأثیرگذاری طرح آمایش بر فارغ‌التحصیلان مضحک است، چراکه طرح آمایش نوعی ریل‌گذاری برای دانشجویان آینده است و نه فارغ‌التحصیلان کنونی! پس چه باید کرد؟

پاسخ را باید در مهم‌ترین نتایج اجرای نقشه جامع علمی کشور یعنی طرح‌های کلان شورای عالی عتف جست‌وجو نمود. بر اساس نقشه جامع علمی کشور، تعریف و اجرای طرح‌های مذکور – بر خلاف حجم زیادی از مقالات نمایه شده پژوهشگران ایرانی در نشریات بین‌المللی- دقیقاً بر اساس نیازهای اساسی کشور بوده و باید به رؤیای دیرینه ارتباط صنعت و دانشگاه تحقق ببخشند. ایجاد اشتغال مؤثر برای دانشجویان مقاطع تحصیلات تکمیلی و تولید دانشِ مورد نیاز بخش‌های مختلف کشور نیز از دیگر اهداف تعریف طرح‌های کلان ملی است. دولت اما طی سه سال گذشته، اقدام به توقف بیشتر این طرح‌ها نموده، با نگاهی تهدیدمحور به دانشجویان دکتری گویا تنها سعی دارد خود را از شر افزایش سرسام‌آور تعدادشان خلاص کند!
دکتر کبکانیان، قائم‌مقام ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور تابستان 94 در همین زمینه گفته است:‌«متأسفانه غالب طرح‌های کلان ملی تقریباً متوقف شده و در حال حاضر از مجموع 47 طرح کلان ملی فناوری تنها 7 طرح کلان از حمایت مالی نسبی برخوردار است.

حال آن که تمام این طرح‌ها مصوب شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری و شورای عالی انقلاب فرهنگی است اما به دلیل ارائه نشدن بودجه، راکد و تعطیل شده است.‌» سؤال این است که در این شرایط چگونه می‌توان آینده روشنی را برای فارغ‌التحصیلان دوره دکتری در نظر گرفت؟

توقف طرح‌های کلان ملی از سوی دولت در دیدار اخیر رهبر انقلاب با نخبگان جوان کشور نیز مورد توجه ایشان قرار گرفته، در همین زمینه به مسئولان دولتی هشدار دادند. مسئولان وزارت علوم اما حرف خود را می‌زنند. آنها در کنار تأکید بر اجرای طرح آمایش برای مواجهه با افزایش سرسام‌آور دانشجویان تحصیلات تکمیلی، تأخیر در اجرای طرح‌های کلان ملی را نیز توجیه می‌کنند.
آنها معتقدند در روند تصویب طرح‌ها تعجیل صورت گرفته و پیش از هر اقدامی، باید مجدداً بررسی و تصویب شوند.

محمد مهدی‌نژاد‌نوری معاون پژوهش و فناوری سابق وزارت علوم اما حذف طرح‌ها را به دلیل ضعف مدیریت درست منابع دانسته و می‌گوید: «ما سال 90- 89 طرح‌های کلان ملی را به تصویب رساندیم یعنی 6 تا 7 سال زمان برای پرداخت و بررسی این موضوع داشتیم.

آیا این مدت زمان تعجیل است؟… اگر اصل قضیه مشکل ندارد در این چند سال چقدر برنامه‌ریزی کرده‌اند؟» این در حالی است که رهبر فرزانه انقلاب در دیدار مذکور گفته بودند:‌«گزارش‌هایی به من می‌رسد که بعضی از طرح‌های کلان در موضوعات تحقیقاتی مهم مثل هوافضا، ماهواره و امثال اینها، دچار توقف یا لنگی است؛ این من را نگران می‌کند، این را می‌خواهم اینجا بگویم که مطالبه عمومی باشد، من از مسئولان امر به طور جدی درخواست می‌کنم به این مسائل بپردازند.

این طرح‌ها، طرح‌های بسیار مهمی است، حتی بعضی از طرح‌های تحقیقاتی مربوط به انرژی هسته‌ای همین طور [است‌]. اینها نبایستی مطلقاً توقف پیدا کند.»

انتهای پیام/ جوان آنلاین/ الف