توسعه-5
۱۰:۳۱ - چهارشنبه ۱۳۹۷/۰۹/۱۴

رشد یا توسعه؛

نقش ملت و دولت در توسعه پایدار/ آیا نفت به اقتصاد ایران کمک می کند؟

قانونگذاری، رفع انحصارها، تقویت رقابت در بخش های مختلف و تلاش برای مشارکت حداکثری عموم مردم در فعالیت های اقتصادی از جمله مقوله هایی است که می تواند در کاهش هزینه تولید نقش اساسی داشته باشد و این ها تنها بخشی از وظایف دولت در هر کشوری محسوب می شود.

صاحب نیوز– محمود افشاری/ توسعه مفهمی جدای از رشد اقتصادی است. اگر رشد متغیری تک بعدی است که ماحصل فعالیت سالانه اقتصاد ملی است، توسعه متغیری چند بعدی است که از فرهنگ و سیاست گرفته تا توزیع عادلانه ثروت و درآمد را در بر می گیرد.

آنچه در توسعه مهم است انتخاب آرمان ها شناخت وضعیت موجود و حرکت به سمت آرمان با توجه به ابزارهای شناخته شده است. در این مسیر یک سوال اساسی باقی است؛ نقش مردم و دولت ها در فرآیند توسعه چیست؟ مسلماً دولت ها در مسیر نیل به آرمان ها توان معجزه کردن ندارند و این توده های جامعه هستند که باید با توجه به مسیر انتخاب شده، توسعه تصمیم سازان به کار و تلا بپردازند.

در این بین نگاهی به تجربه کشورهای جنوب شرقی قاره کهن می اندازیم.

به گواه نهادهای وابسته به سازمان ملل متحد از جمله آنکتاد، عامل رشد و توسعه کشورهای جنوب شرق آسیا در دو دهه گذشته، سامان بخشیدن به نظام تصیصم سازی در این کشورها و حضور و مشارکت آحاد جامعه در فرآیند توسعه بوده است.

اگر نقش مردم، تلاش در مسیر دست یابی به اهداف تعیین شده از سوی تصمیم سازان در رسیدن به اهداف تعیین شده از سوی تصمیم سازان در نیل به شاخص های توسعه یافتگی تعریف شود، سوال این است که نقش دولت ها در این مسیر چیست؟

برای پاسخ به این سوال خوب است به مفهوم سرمایه اجتماعی گریزی بزنیم. در بررسی علل موفقیت توسعه یافتگی، تاکنون دیدگاه های اقتصادی در چند مرحله دچار تحول و تغییر شده اند، به طوری که در مدت مدیدی سرمایه های فیزیکی را عامل رونق اقتصادی نیز در تایید این نکته مطرح شد.

اما بعد از گذشت مدتی، نیروی انسانی به عنوان موتور محرکه اقتصاد مطرح شد و همین مسئله کشورهای توسعه یافته را به توجه بیش از پیش به مقوله آموزش سوق داد. در سالیان اخیر، مقوله توسعه انسانی جای خود را به توسعه بر مبنای «سرمایه اجتماعی» داده است.

بر این اساس هر چند انسان، محور توسعه قرار می گیرد اما نوع رابطه انسان با انسان و همچنین انسان با جامعه از اهمیت بیشتری نسبت به گذشته برخوردار شده است و در این بین، وظیفه دولت ها، اصلاح روابط تعیین شده بین نهادهای مختلف است

در مقوله سرمایه اجتماعی و از دید اقتصادی، هزینه تولید حرف اول را می زند و هر حرکتی در این مسیر، گامی در دستیابی به اهداف توسعه تعریف می شود، لذا بر این اساس است که نقش دولت تلاش برای کاهش هزینه ها با توجه به مبحث سرمایه اجتماعی است.

قانونگذاری، رفع انحصارها، تقویت رقابت در بخش های مختلف و تلاش برای مشارکت حداکثری عموم مردم در فعالیت های اقتصادی از جمله مقوله هایی است که می تواند در کاهش هزینه تولید نقش اساسی داشته باشد.

تشویق و تقویت نهادهای مدنی، غنی سازی آموزش های عمومی، تأمین امنیت شهروندان، پرهیز از تصدی گری در بخش های متعدد اقتصادی و واگذاری امور مردم به خودشان نیز در نیل به افزایش توان سرمایه های اجتماعی نقش تعیین کننده ای دارند.

به همین دلیل است که گفته بسیاری که در شرایط فعلی کشور، همواره دولت را زیر سوال می برند باید گفت در مباحث جدید توسعه عامل تعیین کننده، دولت است اما دولت کارآمد؛ دولتی که با فراهم آوردن نهادها و مقررات به بازار اجازه رشد داده و مردم را به سوی زندگی بهتر سوق می دهد.

بنابراین در گام نوین اقتصاد ایران انتظار مردم از دولت فرآهم آوردن زمینه مساعد برای کار و فعالیت بدون دخالت مستقیم در امور است و البته انتظاری که از مردم می رود این است که با اعتماد به نظر وتصمیم سازمان و با مشارکت عمومی حداکثر تلاش خود را برای تحقق اهداف تعیین شده بکار گیرند.

نفت؛ نقمت یا نعمت؟ 
البته در اقتصاد ایران با توجه به درآمدهای سرشار نفتی مسلماً دولت ها نقش دیگری غیر از تصمیم سازی بازی می کنند و آن هدایت درست دلارهای نفتی به سمت تولید، اشتغال و سرمایه گذاری است.

هر چند عده ای همچون سعید لیلاز معتقدند ثروت نفت بیش از آنکه برای کشورمان یک نعمت باشد، یک نقمت است اما تجربه برخی کشورهای نفت خیز نشان می دهد سرمایه نفت می تواند تحرک بیشتر اقتصادی کشورمان را به دنبال داشته باشد.

مکزیک، نروژ و روسیه الگوی خوبی برای اقتصاد کشورمان در این بخش هستند.

کشور نروژ در شمال قاره سبز، یکی از بزرگترین تولید کنندگان نفت اروپاست اما این کشور توانسته با هدایت درست و برنامه ریزی شده درآمدای نفتی، از این درآمدها در راه اصلاح ساختارهای اقتصادی خود استفاده کند.

البته این کشور با تشکیل صندوق ذخیره نفت، بخش زیادی از درآمدهای خود را برای نسل های آینده سرمایه گذاری و ذخیره کرده است.

به عقیده کارشناسان بانک جهانی، بدون وجود دولت کارآمد، توسعه پایدار در زمینه های اقتصادی و اجتماعی تقریباً غیر ممکن است و به عبارت دیگر، دولت در فرآیند توسعه اجتماعی و اقتصادی نقش محوری دارد. با این حال نقش دولت نه به عنوان فراهم کننده رشد بلکه به عنوان یک شریک، عامل تسریع و تسهیل کننده در روند توسعه است.

انتهای پیام/