صفحه اصلی » فرهنگ و هنر » اسلام و آیین ایرانی شب یلدا

اسلام و آیین ایرانی شب یلدا

مراسم «شب یلدا» یا «شب چله» یکی از آیین‌های کهن ایرانی است که به واسطه وطن دوستی ایرانیان و توجه به آیین ها و سنت های ملّی، از جایگاه ویژه ای برخوردار است؛ اسلام در برخورد با این آیین چه نظری دارد؟

تاریخ انتشار: ۰۶:۰۵ - شنبه ۱۳۹۸/۰۹/۳۰

صاحب نیوز-جواد حیدری*/ شب یَلدا یا شب چلّه بلندترین شب سال در نیم‌کره شمالی زمین است. این شب به زمان بین غروب آفتاب از ۳۰ آذر (آخرین روز پاییز) تا طلوع آفتاب در اول ماه دی (نخستین روز زمستان) اطلاق می‌شود. ایرانیان و بسیاری از دیگر اقوام شب یلدا را جشن می‌گیرند.

اما نظر اسلام پیرامون شب یلدا چیست؟

مراسم «شب یلدا» یا «شب چله» یکی از آیین‌های کهن ایرانی است که به واسطه ی وطن دوستی ایرانیان و توجه به آیین ها و سنت های ملّی، از جایگاه ویژه ای برخوردار است.
لازم به ذکر است: در آموزه های اسلام عزیز نیز بر وطن دوستی و حفظ سنت های اصیل و عاری از خرافات تاکید شده است.

نگاه اسلام در مواجهه با آداب و رسوم و سنت ها، بر محور محتوای این مراسم مورد ارزیابی قرار می گیرد. اگر سنت و آیینی مخالف کرامت انسانی و آموزه‌های فرهنگ اسلامی باشد، بدیهی است که اسلام با آن مقابله کرده و آن را نمی‌پذیرد؛ مانند زنده‌به‌گور کردن دختران که فرهنگ رایج زمان جاهلیت اعراب بوده و یا پرستش و احترام به آتش به‌عنوان خدایگان که در ایران کهن رواج داشت؛ اما اگر آن سنت و آیین، موافق و مطابق با آموزه‌های دین اسلام بوده و یا دست‌کم در تضاد با آن نباشد، اسلام در مورد آن‌ها مانعی ایجاد نخواهد کرد؛ مانند سنت دیدوبازدید، هدیه دادن و صله‌رحم در عید نوروز ایرانیان.

وقتی آیین شب چله را در بین اقوام ایرانی مورد ارزیابی و تحلیل قرا می دهیم، نه اینکه این سنت با آموزه های اسلام عزیز در تقابل نیست؛ بلکه ازآن‌جهت که برنامه‌هایی؛ مانند صله‌رحم و رفتن به منزل بزرگان فامیل، نشستن پای صحبت‌های آنان و بیان خاطرات تلخ و شیرین بزرگ‌ترها، خواندن اشعار حکمت‌آمیز، ردوبدل کردن هدیه‌ها و … در آن وجود دارد، در جای خود می‌تواند ارزشمند و مفید باشد.

امام صادق (ع) می فرمایند: «الشِّتَاءُ رَبِيعُ الْمُؤْمِنِ يَطُولُ فِيهِ لَيْلُهُ فَيَسْتَعِينُ بِهِ عَلَى قِيَامِهِ وَ يَقْصُرُ فِيهِ نَهَارُهُ فَيَسْتَعِينُ بِهِ عَلَى صِيَامِهِ»؛ «زمستان بهار مؤمن است، شبش بلند و کمکی برای عبادت و شب‌زنده‌داری است، روزش کوتاه و کمکی برای روزه گرفتن است». (1)
روایت شریفه بیانگر این مطلب است که: اگر از طولانی بودن شب های زمستان و مخصوصا شب چله، موقعیتی خلق کنیم برای عبادت الهی و انجام اموری که مورد پسند خالق هستی باشد، این برنامه ها زمستان ظاهری را به بهار معنوی که شکوفایی قلب و جان و عقلانیت بشری را رقم می زند، تبدیل می کند.

امام علی (ع) هنگام فرستادن مالک اشتر به‌سوی مردم مصر به وی سفارش می‌کند: «وَ لَا تَنْقُضْ سُنَّةً صَالِحَةً عَمِلَ بِهَا صُدُورُ هَذِهِ الْأُمَّةِ وَ اجْتَمَعَتْ بِهَا الْأُلْفَةُ وَ صَلَحَتْ عَلَیْهَا الرَّعِیَّةُ»؛ «سنت‌ها و آیین‌های نیکی را که بخش وسیعی از مردم آن سرزمین انجامش داده (در دل مردم آن سرزمین جا گرفته) و موجب برقراری الفت و دوستی میان آنان بوده؛ و موجب اصلاح رفتاری جامعه می‌شود را از بین مبر». (2)
با توجه به موقعیت تمدنی مصر و وجود آئین ها و سنت های مختلف در آن، امیرالمومنین علیه السلام؛ در این عبارت نورانی، صالح بودن سنت را برای حفظ و استمرار کافی دانسته و از مصادیق صلاح امور به «برقراری دوستی» و «اصلاح جامعه» اشاره می فرمایند.
پس می طلبد «شب چله» و سنت زیبای «یلدا» را با صحبت های تفرقه آمیز و مباحثی که امنیت روانی جامعه و خانواده ها را مخدوش می کند، از مسیر صلاح و سداد خارج نکنیم و این شب را سکویی برای فراموشی غم و رنج ها و قهر ها و تلخی ها قرا دهیم.

نتیجه اینکه ازآنجاکه «شب یلدا» آغاز ورود به شب‌های زمستان و نمادی از طولانی ‌بودن شب‌ها در این دوره است و فرصت بیشتری برای شب‌زنده‌داری، تفکر و توجه به تفاوت‌های طبیعت و تقدیر شبانه‌روز، گرد هم آمدن اعضای خانواده و دوستان و آشنایان در آن وجود دارد؛ لذا می‌توان از این جهات آن‌ را مورد تأیید اسلام دانست و بر حفظ و نگهداری آن تأکید کرد. بدیهی است اگر این شب بهانه ای برای مانور تجملات و ترویج خرافات و تمسخر افراد به بهانه ی شادی باشد، مورد تایید دین مبین اسلام نبوده و باید از این امور به شدت پرهیز کرد.

پانوشت‌ها:
1. شیخ صدوق، امالی، ص 237
2. سید رضی، محمد بن حسین، نهج‌البلاغه، محقق، صبحی صالح، ص 431

*کارشناس مرکز ملی پاسخگویی

انتهای پیام/

پاسخی بگذارید

- دیدگاه شما، پس از تایید سردبیر در پایگاه خبری صاحب نیوز منتشر خواهد‌شد
- دیدگاه‌هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد‌شد
- دیدگاه‌هایی که به غیر از زبان‌فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد‌شد